Φεβρουαρίου 2008

16η Μαρτίου 25η Μαρτίου 28η Οκτωβρίου Α.Ε.Μαρίου Α.Ε.Σ. Κυνουρίας Α.Ο.Σ.Λ Α.Σ. TKD Λεωνιδίου Α.Σ."Αρκάς" Α.Σ.Λεωνιδίου Α.Τ.Λεωνιδίου Αβραντίνης Αγ.Βασίλειος Αγγελίες Άγιος Βασίλειος Αγρότες Αγροτικός Συνεταιρισμός Αγώνες δρόμου Αγωνιστική Συνεργασία ΑΔΜΗΕ ΑΕΠΙ Αθλητικά Αιμοδοσία Αλιεία Άλλα αθλήματα ΑΜΕΑ Αμπελουργοί Αμυγδαλιά Ανακοινώσεις Αναπτυξιακή Πάρνωνα Αναρρίχηση Ανέλιξη Ανεξάρτητοι Έλληνες Άνεργοι Ανοιχτή συνέλευση ΑΝΤΑΡΣΥΑ Αντένα Αντιφασίστες Αξίζει να δείτε Άξιον Εστί απάτες απεργία Απογραφή 2011 Αποζημιώσεις Απόκριες Απόλλων Τυρού άποροι Αποστολόπουλος Απόψεις Απρόβλεπτα Άργος Αργυράκη Άρθρα Αρκαδία Αρκαδικό Πανόραμα Αρκαδικός Άρση βαρών Αρχαιολογία Αρχείο Τσακωνιάς Αρχιτέκτονες ΑΣΕΠ Αστεία Αστέρας Τρίπολης Άστρος Αστυνομία Ασφαλιστικά ταμεία ΑΤΕ ατύχημα Αυτοδιοίκηση Αυτοκίνητο αφιέρωμα Βαλασόπουλος Βασκίνα Βέμμος Βενιζέλος Βιβλίο Βίντεο Βιογραφικό Βιτζηλαίου Βιώσιμη Πόλη Βλάβες Βλάσης Βλησιδιά Βόλεϊ Βουδούρης βραβείο Γ.Ε.Φ. Γ.Σ.Τυρού Γενική Συνέλευση Γεύσεις Ελλήνων εκλεκτές Γεωργοί γηροκομείο Γιαννακόπουλος Γιαννακούρας Γιαννούσης Γιορτή θαλασσινών Γιορτή Κρασιού γιορτή μελιού Γιορτή μελιτζάνας Γιορτή πανσελήνου Γιορτή του Ψαρά Γλυππία γλυπτική Γνώμες Γόντικας Γυμνάσιο Γυναίκα Δ.Ε.Τυρού Δ.Ο.Υ. Δαλιάνης δανειολήπτες Δασαρχείο ΔΕΔΔΗΕ Δέδε ΔΕΗ ΔΕΚΟ Δελτία τύπου δεντροφύτευση Δερματολόγος ΔΗ.ΣΥ. ΔΗΚΕΝΚ Δημ.Ραδιόφωνο Τρίπολης ΔΗΜΑΡ Δημοπρασία Δήμος Β.Κυνουρίας Δήμος Γορτυνίας Δήμος Λεωνιδίου Δήμος Ν.Κυνουρίας Δήμος Νότιας Κυνουρίας Δήμος Τυρού Δημοσκόπηση Δημοτικό Συμβούλιο Δημοτικό Σχολείο δημοψήφισμα Δια Βίου Μάθηση Διαγωνισμός Διαδίκτυο δίαθλο διακοπή νερού διακοπή ρεύματος Διαμαρτυρία Διαμονή Διανομή τροφίμων διασκέδαση Διατροφή διάφορα ΔΙΕΚ Δικαιοσύνη Δράκος Δράσεις Κυνουρίας Δράση Δρίτσας Δυνατή Πελοπόννησος δυστύχημα δωρεά εγκαίνια ΕΕΣΠΟΦ εθελοντισμός έθιμα Εθνική Ελλάδας Εθνική Συσπείρωση Εθνική Τράπεζα ει Ειδήσεις Ειδικό Σχολείο Εκδηλώσεις Εκδρομή Έκθεση Έκθεση Φωτογραφίας Εκκλησία Εκλογες Εκλογές Εκπαίδευση εκπομπή Εκτελεστική επιτροπή ελαιοπαραγωγοί ΕΛΓΑ Ελεύθεροι επαγγελματίες Ελιά Ελλάδα Ελληνικός Στρατός ΕΛΜΕ ΕΛΤΑ Εμβολιασμοί Εμπορικός σύλλογος Ενδιαφέρουν Ενέργεια Ενίσχυση Επιχειρήσεων Ένωση Ξενοδόχων ΕΟΜΜΕΧ ΕΟΠΥΥ ΕΠΑΛ επέτειοι επιδόματα Επιδοτήσεις Επικαιρότητα Επιμελητήριο Αρκαδίας Επιστολές Επιτροπή Παιδείας Επιχειρηματικότητα ΕΠΟ ΕΠΣ.Αρκαδίας ΕΠΣΑ Έργα Εργασία Εργαστήριο Εργατικό κέντρο ΕΡΤ Ερωτηματολόγιο ΕΣΗΕΑ ΕΣΠΑ Εύη Τατούλη Ευθυμογράφημα Ευχές ΕΦΕΤ Ζαρίτσι Ζαχαριάς ζωγραφική Ζώταλης Ηλιοπούλου ημερίδα Θέατρο θέατρο σκιών Θεοδωράκη θεοδωράκης Θεοφάνεια θηροφύλακες Ι.Μ.Αγίου Νικολάου Καρυάς Ι.Μ.Αγίου Νικολάου Σίντζας Ι.Μ.Ελώνης ιατρός ΙΕΚ ΙΚΑ ΙΚΑ. ΙΝ.Ε. Ισοπολιτεία Ιστορικά Κ.Ε.Δ.Ε Κ.Ε.Ε. Κ.Ε.Π. Κ.Ε.Φ. καιρός Καλαθά Καλλικράτης Καρβελάς Καρδαράς καταγγελίες Καταδυτικό πάρκο καταναλωτές κατηγορία κατοικίδια Καύσιμα ΚΕΚ Κέντρο Πληροφόρησης Κέντρο Υγείας Κεντροαριστερά ΚΙ.ΔΗ.ΣΟ. Κιβωτός του Κόσμου Κίνημα Αλλαγής Κίνηση ΚΚΕ Κλειστό Γυμναστήριο κληροδοτήματα ΚΝΕ Κοινωνία Κοινωνικά Κοινωφελής Επιχείρηση κολύμβηση Κοντοζαμάνης Κοσμάς Κόσμος Κοτρώτσος Κουκλοθέατρο Κουνουπιά Κουτρούκης ΚΠΝΝΑ Κρυονέρι ΚΤΕΛ Κτηματική Υπηρεσία Κτηματολόγιο κτηνοτρόφοι κυκλοφοριακές ρυθμίσεις κυκλοφοριακό Κυνηγετικός Σύλλογος Κυνηγοί Κυνουρία Κύπρος Κωνσταντινόπουλος Λαϊκή αγορά Λαϊκή Ενότητα Λαική συσπείρωση Λαϊκή συσπείρωση Λάκκος Λάκος Λακωνία Λαλουδάκης Λαογραφία ΛΑΟΣ λαχειοφόρος Λειβαδά Λειβάδι Λεκκός Λεωνίδιο Λιβάδι Λιμάνι Λιμεναρχείο Λιμενικό Σώμα Λιμενικό Ταμείο λογιστές Λύκειο Λυκουρέντζος Λυμπεροπούλου Λυσίκατος μαγειρική Μανδρώνης Μάνος Μανώλης Μαρί Μαρνέρης Μελισσοκόμοι Μελιτζάzz Μητέρα Μηχανικοί Μιχελάκης μνημόσυνο Μορφωτικός Σύλλογος Μοτοπαρέα Μοτοσικλέτα μουσεία μουσική Μπακούρης Μπαμπαδήμας Μπάσκετ Μπερτζελέτος Μπιρσίμ Μπουντρούκας ν Ναρκωτικά Νατάσα Πετρούλια Ναύπλιο Ναυτικοί ΝΔ Νέα Γρίπη Νέα Πελοπόννησος Νεολαία ΠΑΣΟΚ νηπιαγωγείο Νίκας Νικολάκου Νομαρχία Αρκαδίας Νότια Κυνουρία Ξενοδόχοι Ο άλλος δρόμος Ο τόπος μας Ο.Τ.Ε. ΟΑΕΔ ΟΑΕΕ ΟΓΑ Οδηγίες Οικοδόμοι Οικολόγοι Οικονομία Οικονομική επιτροπή Οινοπαραγωγοί ΟΚΕ Ολυμπιακός Λεωνιδίου ομιλία Ομογένεια Ομοσπονδία TKD ITF ΟΝΝΕΔ ΟΠΑΠ ΟΠΕΚΕΠΕ όπερα Όραμα-Γνώση-Πρόοδος Ορειβασία Ορθοπαιδικός ΟΤΑ Ουράνης Π.Ο.Ε. Παγώνης ΠΑΖΛ Παιδί Παιδίατρος Παιδική Χαρά Παιδική Χορωδία παιδικός σταθμός παλαίμαχοι Παλαιοχώρι ΠΑΜΕ Παναγιωτόπουλος Παναρκαδική ομοσπονδία Παναρκαδικό Νοσοκομείο Πανελλήνιες Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου πανηγύρια Παπαδημητρόπουλος Παπαηλιού Παπαθανασόπουλος Παπαμιχαήλ Παπανδρέου παραδοσιακοί χοροί Παραλία Τυρού Παραλίες παράξενα ΠαραΤυρό Παρθενώνας Πάρνωνας Παρουσίαση ΠΑΣΟΚ Πάσχα Πατσαρίνος Πάχος Πεζοπόροι Τυρού Πελετά Πελοποννησιακή Ένωση Πελοποννησιακή Συμμαχία Πελοπόννησος Πελοπόννησος Οικολογική Πελοπόννησος Πρώτα Πέρα Μέλανα Περιβάλλον Περιοδικό Περιφέρεια Πελοποννήσου Πηγάδι Πλάκα Πλατανάκι πο Ποδήλατο Ποδόσφαιρο Ποίηση Πολεμική Αεροπορία Πολιτικά Πολιτική προστασία Πολιτισμός Πολιτιστικός Σύλλογος πολύτεκνοι Ποτάμι Πούλιθρα Πραγματευτή Πρασιές Πραστός προκηρύξεις Πρόσκληση Πρόσωπα Πυργούδι Πυροσβεστική ραδιόφωνο Ρέππας ρετρό Ρολόι Σαλάκος Σαμαράς Σαμπατική ΣΑΟΟ Σαπουνακέϊκα Σαραντάρης σεισμός σεμινάριο ΣΕΤΕ Σιδηρόδρομος Σινεμά Σιώρας Σπηλαιολόγοι Στατιστική Υπηρεσία ΣτΕ Στίβος στρατολογία Σύλλογος "Αγ.Απόστολοι" Σύλλογος "Άγιος Γεώργιος" Σύλλογος "Αθηνά" Σύλλογος "Απόλλων" Σύλλογος "Επαρχία Κυνουρίας" Σύλλογος "Ζεστή Φωλιά" Σύλλογος "Λεωνίδιον" Σύλλογος Απανταχού Αμυγδαλιωτών Σύλλογος Απανταχού Βασκινιωτών σύλλογος Βασκινιωτών Σύλλογος γονέων Σύλλογος Δαφνώνας Σύλλογος Κτηνοτρόφων Σύλλογος Μαριωτών Σύλλογος Παλαιοχωριτών Σύλλογος"Πολίχνη" Συμπολιτεία Συναυλία Σύνδεσμος Κοσμιτών Συνέδριο συνέντευξη συνήγορος του πολίτη συνταγές Συνταξιούχοι ΣΥΡΙΖΑ. σχόλια Σωματείο Γυναικών Τ.Α.Π. Τ.Ε.Ε. ΤΑΞΙ Τατούλης ΤΕΒΑ τέλη τέννις Τέχνη Τεχνικό Πρόγραμμα Τεχνολογία Τηγάνι τηλεόραση τοξοβολία Τοπικά Τοπικό Αρχείο Τουρισμός Τράπεζα Πειραιώς τράπεζες Τρίαθλο Τριανταφύλλου Τρίτεκνοι Τροχαίο Τροχάνη Τσακωνιά Τσακώνικη διάλεκτος τσακώνικη μελιτζάνα Τσακώνικη υφαντική Τσακώνικος Συνεταιρισμός Τσακώνικος Συνεταιρισμός Γυναικών Τσακώνικος Χορός Τσακωνοπαρέα Τσέρφο Τσιγκούνης Τσικνοπέμπτη Τσιλιβής Τσιτάλια ΤΣΜΕΔΕ Τυρός Υγεία ΥΠΕΣ Υποθηκοφυλακείο Υποτροφίες Υπουργείο Πολιτισμού Φ.Ο.Σ.Λ. Φάμπρικα Πολιτισμού Φαρμακοποιοί Φεστιβάλ Φεστιβάλ αναρρίχησης Φεστιβάλ Μελιτζάνας Φιλαρμονική φιλόζωοι Φίλοι Εθνικής Ελλάδος Φορέας Διαχείρισης Οικολογικού Πάρκου Φορείς φορολογία Φορολογικά Φόρος ακινήτων Φωκιανό Φωτογραφία Φωτογραφίες ΧΑΔΑ χάκερς Χαμόγελο του παιδιού Χάρτες Χείλαρης χιούμορ Χορευτικό συγκρότημα Χορευτικός Όμιλος χοροεσπερίδα Χορός Χορωδία Χορωδία Ενηλίκων Χουζούρης Χούνη Χριστούγεννα Χρονογράφημα Χρυσή Αυγή ψάρεμα Ψαρολόγος ψήφισμα Ψυχολογία Ωδείο ώρα Beach Soccer Beach Tennis Beach Volley Erasmus Events Facebook I Love GR Leader Photo Gallery Pizza Rally Taekwon Do Taxisnet TKD WTF Toolbar Unesco Video WWF

Η Συμβολή των Τσακώνων ναυτικών στην Εθνική Αντίσταση

Ο βομβαρδισμός της Πλάκας (27-4-1941)

Τον Απρίλιο του 1941, μια μικρή ομάδα Βρετανών επιτάξανε μια ψαρότρατα, την "Αγ. Βαρβάρα", από τον Πειραιά και ήρθαν στο Κιβέρι, όπου παρέλαβαν Βρετανούς και Έλληνες στρατιώτες. Την Κυριακή του Θωμά , στις 27 Απριλίου του 1941, έφτασαν στην Πλάκα Λεωνιδίου. Εκεί τους εντόπισαν γερμανικά αεροπλάνα, τα οποία βομβάρδισαν το λιμάνι και, αφού έριξαν περίπου πενήντα βόμβες, το βύθισαν.
Οι στρατιώτες του "Αγία Βαρβάρα" είχαν βγει από το καΐκι και δεν έκαναν τίποτα. Έψαχναν για μέσο να συνεχίσουν το ταξίδι τους για την Κρήτη. Μερικές βόμβες έπεσαν και μέσα στην πόλη του Λεωνιδίου και μάλιστα σκοτώθηκε ο στρατιώτης Γ. Καμβύσης ή "Καπερώνης", κοντά στο Δημοτικό σχολείο.
Ο Ενωμοτάρχης των Πουλίθρων Ι. Γιαννίκος πρότεινε να πάρουν το εξάκωπο καΐκι του Παναγιώτη Μοσχοβίτη ή "Τσάνα" ή "Αλισάβου". Έτσι κι έγινε. Στις 28 Απριλίου και ώρα δέκα το βράδυ, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, οι ναύτες θέλησαν να εξαπατήσουν τους Εγγλέζους λέγοντας πως είχαν φτάσει στο Κυπαρίσσι ενώ είχαν μόλις φτάσει στο Φωκιανό, αλλά ο Εγγλέζος τους λοχαγός Patrick Leigh Fermor τους διέψευσε. Τελικά έφτασαν στο Κυπαρίσσι και πλήρωσαν τους ναύτες από χίλιες δραχμές τον καθένα. Χίλιες δραχμές έδωσαν και στον ιδιοκτήτη της βάρκας. Από το Κυπαρίσσι οι Βρετανοί, πήραν δεκαέξι Νεοζηλανδούς και συνέχισαν το ταξίδι για Κρήτη με άλλο καΐκι.

Πρώτη αποστολή για Κρήτη από τη Σαμπατική (16-4-1941)

Είναι γνωστό ότι η ελληνική κυβέρνηση του Εμμανουήλ Τσουδερού και ο βασιλιάς Γεώργιος Β΄ είχαν πάει στην Κρήτη, για να συνεχίσουν τον αγώνα από τις 22 Απρίλη, όταν συνθηκολόγησε ο Τσολάκογλου. Την άμυνα του νησιού είχαν αναλάβει οι δυνάμεις των Άγγλων, Νεοζηλανδών, και των Αυστραλών, οχτώ τάγματα ελλήνων νεοσύλλεκτων, οι πρώτες τάξεις των σχολών Ικάρων και Ευελπίδων και η δύναμη της σχολής της Χωροφυλακής Αθηνών. Την ηγεσία όλων των δυνάμεων είχε αναλάβει ο Νεοζηλανδός στρατηγός Φράιμπεργκ. Λίγες μέρες νωρίτερα, στις 16 Απριλίου του 1941, μια βάρκα, με οχτώ Βρετανούς, έφτασε στη Σαμπατική. Αυτοί έψαχναν μέσο, για να πάνε στην Κρήτη. Βρήκαν τον Νικολό Μπουρνάκη ή "Μασαούτη", που γνώριζε αγγλικά. Αυτός συνεννοήθηκε με τον Γιώργο Τζανέτο ή "Πέντε" ,εξήντα πέντε ετών, και, αφού συμφώνησαν, αναχώρησαν το βράδυ με μια δίκωπη βάρκα με πανιά.
Πριν φτάσουν στη Βελανιδιά ή "Βάτικα", ο καιρός έγινε πολύ άσχημος και η βάρκα ανατράπηκε, με αποτέλεσμα να πνιγούν τέσσερις Βρετανοί στρατιώτες. Οι υπόλοιποι βγήκαν στην στεριά και κατόρθωσαν να φτάσουν στη Βελανιδιά.
Μετά από μια εβδομάδα, έφτασε εκεί το καΐκι του Σταύρου Λούλου, με το Στράτο Αριμάνη και σαράντα τέσσερις Βρετανούς στρατιώτες οι οποίοι ενώθηκαν με τους υπόλοιπους, για να συνεχίσουν το ταξίδι τους προς την Κρήτη. 

Δεύτερη αποστολή για Κρήτη από τη Σαμπατική (24-4-1941)

Στις 24 Απριλίου 1941, έφτασαν στη Σαμπατική σαράντα τέσσερις Βρετανοί στρατιώτες ζητώντας κάποιον για να τους πάει στην Κρήτη. Επειδή καθυστερούσαν οι δυο Βρετανοί της αποστολής, που είχαν τα χρήματα και είχαν μείνει πίσω, διαπραγματεύτηκαν να πάνε στην Κρήτη με το καΐκι του Σταύρου Ζαρόκωστα ή "Λούλου", που ήταν πέντε με έξι τόνους, με μηχανή πέντε ίππων και χωρητικότητας σαράντα έως πενήντα ατόμων.
Αναχώρησαν το βράδυ και το πρωί ήταν στο Γεράκι. Το άλλο πρωί, έφθασαν στην Βελανιδιά όπου ανεφοδιάστηκαν και πληροφορήθηκαν πως οι Γερμανοί έχουν στήσει έναν προβολέα στην Μονεμβασιά. Έτσι συνέχισαν το ταξίδι τους ανοιχτά, για να μην τους πιάνει ο προβολέας και, όταν έφτασαν στα Αντικύθηρα, οι Βρετανοί συνάντησαν τον Mike, που ήταν αρχηγός των Εγγλέζων. Αυτός πλήρωσε τους ναυτικούς από τη Σαμπατική και έφυγαν.
Λέγεται ότι οι δυο Εγγλέζοι που έμειναν πίσω δολοφονήθηκαν από κατοίκους, για να τους πάρουν τα χρήματα.

Τρίτη αποστολή για Κρήτη από τη Σαμπατική (τέλη Απρίλη 1941)

Στα τέλη Απριλίου του 1941, έφτασαν στη Σαμπατική εβδομήντα Βρετανοί στρατιώτες αναζητώντας τρόπο, για να πάνε στην Κρήτη. Συμφώνησαν με τον Θόδωρο Πανάγο, ο οποίος είχε καΐκι είκοσι τόνων με μηχανή. Αυτοί μαζί με το πλήρωμα θα έπαιρναν άλλους πενήντα Εγγλέζους από το Κυπαρίσσι. Έφυγαν νύχτα και ξημέρωσαν στο Κυπαρίσσι. Εκεί, κάποιοι από το πλήρωμα, επειδή ένιωσαν φόβο, αποχώρησαν.
Το άλλο πρωί, έφτασαν στο ακρωτήρι Καμήλι, κοντά στον Κάβο-Μαλιά, όπου και σταμάτησαν. Ένας αγροφύλακας, (για ευνόητους λόγους δε δημοσιεύουμε το όνομά του) πήγε στη Νεάπολη, για να καταδώσει τους Βρετανούς στους Γερμανούς. Πράγματι, οι Γερμανοί έφτασαν στο Καμήλι με ένα σκάφος οπλισμένο με πολυβόλα. Οι Βρετανοί είχαν μόνο πιστόλια και αυτά μέσα στο καΐκι. Οι Γερμανοί έβγαλαν δύο πολυβόλα στη στεριά και πέταξαν μερικές χειροβομβίδες, αλλά οι Βρετανοί δεν έπαθαν τίποτα. Οι Γερμανοί κατέσχεσαν το καΐκι, το οποίο ο ιδιοκτήτης του πήρε μετά την απελευθέρωση.
Η εισβολή των Γερμανών στην Κρήτη άρχισε στις 20 Μαΐου και ολοκληρώθηκε στις 30, όταν, μετά την κατάληψη των Χανίων και του Ρεθύμνου, κατέλαβαν και το Ηράκλειο.

Επιδρομές των Γερμανών στην περιοχή του Λεωνιδίου

Στην περιοχή του Λεωνιδίου και του Πάρνωνα έγιναν τρείς μεγάλες εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών με στόχο την πάταξη του αντάρτικου που ανθούσε στην περιοχή. 
Η πρώτη έγινε στις 30 Ιανουαρίου του 1944 και κράτησε δύο με τρεις μέρες. Στις 29 Ιανουαρίου, οι Γερμανοί πέρασαν από τον Κοσμά όπου κατέκαψαν το χωριό. Κάηκαν πεντακόσια σπίτια. Οι Γερμανοί είχαν πληροφορίες ότι στο χωριό ανεφοδιάζονταν αντάρτες τους οποίους βοηθούσαν οι κάτοικοι.
Η δεύτερη έγινε το Πάσχα του 1944 το ξημέρωμα της Μεγάλης Παρασκευής. Μαζί με τους Γερμανούς ήταν και μερικοί ταγματασφαλίτες και ο μόνιμος συνταγματάρχης Παναγιώτης Δεμέστιχας.
Η τρίτη άρχισε στον Πάρνωνα, στις 23 Ιουνίου 1944. Πήραν μέρος 19.000 Γερμανοί. Στις 2 Ιουλίου, ημέρα Δευτέρα, η γερμανική φάλαγγα πέρασε από την Παλαιόχωρα. Οι Γερμανοί συνέλαβαν πολλούς αιχμαλώτους από τα Μέλανα και τον Τυρό.

Πηγές:

• "Αρχείον της Τσακωνιάς", Χρονικά των Τσακώνων, τόμος ΙΣΤ' : "Η συμβολή των ναυτικών της Τσακωνιάς στην Εθνική Αντίσταση (1941-1944)", Στρατής Κουνιάς.
• Συνέντευξη από τον παππού του μαθητή Σπύρου Ανδριά, Σπύρο Ανδριά, 82 ετών.
• ΑΝΔΡΙΑΣ ΣΠΥΡΟΣ - ΚΟΛΛΙΟΠΟΥΛΟΣ ΠΕΤΡΟΣ - ΞΕΝΙΚΑΚΗΣ ΜΙΧΑΛΗΣ -ΣΕΛΙΜΙ ΕΡΒΙΝ
Διαγωνισμός "Οι Νέοι στην Αρκαδία των Νέων Καιρών",
Σεπτ. 2004 Πανεπιστήμιο Πατρών

Στις 28 Απριλίου 1941 οι Γερμανοί μπήκαν στην Τρίπολη. Στο λιμάνι του Ναυπλίου όπου δόθηκε μάχη μεταξύ Γερμανών και Βρετανών, χύθηκε πολύ αίμα. Στο Πόρτο Χέλι βυθίστηκαν δύο καράβια. Στο λιμάνι της Πλάκας έφτασε το πρωί της Κυριακής του Θωμά 27 Απριλίου 1941 το καΐκι "Αγία Βαρβάρα" με 20 περίπου Βρετανούς και Έλληνες στρατιώτες που πήγαιναν στην Κρήτη. Το μεσημέρι το εντόπισαν Γερμανικά Στούκας, τα οποία βομβάρδισαν το λιμάνι και το βύθισαν. Οι στρατιώτες του "Αγία Βαρβάρα" είχαν βγει από το καΐκι και δεν έπαθαν τίποτα. Έψαχναν μέσο να συνεχίσουν το ταξίδι τους. Μερικές βόμβες έπεσαν και στο Λεωνίδιο και σκοτώθηκε ο στρατιώτης Γ. Καμβύσης (Καπερώνης) κοντά στο Δημοτικό σχολείο. Πολλοί κάτοικοι του Λεωνιδίου τρομοκρατήθηκαν και πήγαν στο μοναστήρι της Σίντζας.

Ο Ενωμοτάρχης των Πουλίθρων πρότεινε να πάρουν το εξάκωπο καΐκι του Παναγιώτη Μοσχοβίτη, με εθελοντές, για να τους πάει στο Κυπαρίσσι. Μετά από έξι ώρες συνεχούς ταξιδιού έφτασαν στο Κυπαρίσσι, όπου αγόρασαν ένα καΐκι και συνέχισαν την πορεία τους προς τα Χανιά.

Ανάμεσα στους Βρετανούς στρατιώτες ήταν και ο Patrick Leigh Fermor, ο οποίος ήταν επικεφαλής των Ελλήνων και των Βρετανών που αιχμαλώτισαν αργότερα τον Γερμανό Αρχηγό της Κρήτης το 1944. Στη μεταφορά των στρατιωτών συνέβαλαν και οι Τσάκωνες ναυτικοί μας. Από τη Σαμπατική, τέλη Απριλίου του 1941 έγιναν τρεις επιχειρήσεις προς την Κρήτη.

Στις αρχές Απριλίου του 1941 κλήθηκε να παρουσιαστεί η κλάση του 1940. Από την Τσακωνιά παρουσιάστηκαν ο Γ.Δολιανίτης, Σ. Καραχάλιος, Μ. Κουρμπέλης, Μ. Χείλαρης, Α. Γιαννούσης, Γ. Γολεγός. Αυτοί οι στρατιώτες συμμετείχαν στη μάχη της Κρήτης. Όμως δεν είχαν τα κατάλληλα μέσα αιχμαλωτίστηκαν από τους Γερμανούς.

Στο Λεωνίδιο οι Ιταλοί εγκαταστάθηκαν το 1941 στο σπίτι της κυρίας Στέλλας Καμβύση, όπου υψώθηκε η Ιταλική σημαία. Παράλληλα αναπτύχθηκαν και τα επαναστατικά σώματα του Ε.Α.Μ., ΕΛ.Α.Σ. στις γύρω περιοχές και οργάνωναν την απελευθέρωση. Στις 3 Σεπτεμβρίου 1943 οι σύμμαχοι αποβιβάστηκαν στην Νότια Ιταλία. Όλη η Ιταλία συγκλονίστηκε και συνθηκολόγησε πέντε μέρες αργότερα. Στις 9 Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί καταλαμβάνουν τη Ρώμη και οι Ιταλοί στρατιώτες είτε παραδίδονταν σε αυτούς είτε στους Έλληνες. Σημειωτέον ότι προτιμούσαν τους τελευταίους!

Μετά την αποχώρηση των Ιταλών οι Γερμανοί έκαναν τρεις επιδρομές:

Η πρώτη στις 30 Ιανουαρίου 1944 και κράτησε δυο-τρεις ημέρες. Την προηγούμενη μέρα πέρασαν από τον Κοσμά, όπου έκαψαν 500 σπίτια.

Η δεύτερη επιδρομή έγινε το Πάσχα του 1944 ξημερώματα Μεγάλης Παρασκευής. Μαζί με τους Γερμανούς ήταν και αρκετοί ταγματασφαλίτες και ο μόνιμος συνταγματάρχης Παναγιώτης Δεμέστιχας.

Στις 23 Ιουνίου 1944 άρχισε η επιδρομή στον Πάρνωνα στην οποία πήραν μέρος 19.000 Γερμανοί. Σκοτώθηκαν 400-1000 άμαχοι. Στις 2 Ιουλίου, ημέρα Δευτέρα, η γερμανική φάλαγγα πέρασε από την Παλαιόχωρα. Στο πέρασμα τους, έπιασαν πολλούς αιχμαλώτους από τα Μέλανα και τον Τυρό.

Στις 5 Ιουλίου, οι Γερμανοί, περνώντας από το Λεωνίδιο και τις γύρω περιοχές, μάζεψαν αιχμαλώτους τους οποίους οδήγησαν στην Κόρινθο. Εκεί, από τους 600 κρατούμενους διάλεξαν τους 75, για να τους βάλουν στις κλούβες, τις οποίες τοποθετούσαν δύο βαγόνια μπροστά από την ατμομηχανή και τις ανατίναζαν σε περίπτωση επίθεσης των ανταρτών. Στις αρχές Σεπτεμβρίου 1944, οι αντάρτες έκοψαν τις γραμμές του τραίνου στη θέση Λαμπίρη κοντά στην Πάτρα. Οι Γερμανοί ανατίναξαν την κλούβα. Ο αντάρτης που πήγε να ανοίξει την πόρτα της κλούβας και όλοι οι όμηροι, εκτός του Κ Κοκκοκιού, σκοτώθηκαν.

Στις 29 Ιουνίου του 1944, οι Γερμανοί ξαναεμφανίστηκαν στο Λεωνίδιο και άρχισαν τις εκτελέσεις όσων είχαν σχέση με την Αντίσταση. Αρκετές οικογένειες ξεκληρίστηκαν μέχρι την απελευθέρωση (Οκτώβριος 1944).

Βιβλιογραφία
  • "Οι Τσάκωνες στην περίοδο του 1940" Στρατής Κουνιάς.
  • "Αρχείον της Τσακωνιάς", Χρονικά των Τσακώνων, τόμος ΙΣΤ: "Η συμβολή των ναυτικών της Τσακωνιάς στην Εθνική Αντίσταση (1941-1944), Στρατή Κουνιά.

Πηγή:
ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΩΤΑΛΗΣ-ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΡΗΣ
Διαγ. "Οι Νέοι στην Αρκαδία των Νέων Καιρών",

Τα Νεότερα Χρόνια της Τσακωνιάς 

Ύστερα από την ευνοϊκή εξέλιξη της Επανάστασης, το νεοελληνικό κράτος επιδόθηκε στην αναδόμηση των ερειπίων, την αναδιοργάνωσή του και τη διασφάλιση της πολιτιστικής εξέλιξής του.

Διοίκηση

Μέχρι το1833, η περιοχή της Τσακωνιάς περιλαμβανόταν στην επαρχία του Αγίου Πέτρου. Από το 1833 η Τσακωνιά υπαγόταν στη νεοσύστατη επαρχία Κυνουρίας και έγινε πρωτεύουσα της ο Πραστός, αλλά λόγω δυσκολιών επικοινωνίας με την πρωτεύουσα η έδρα της μεταφέρθηκε στο Άστρος. Στα 1834 έγινε νέα αλλαγή και μέρος της Τσακωνιάς αποδόθηκε στην Λακωνία. Κατά το έτος 1835 έγινε η σύσταση μιας επαρχίας Πρασιών που υπαγόταν στον νομό Λακωνίας και περιλάμβανε όλη την Τσακωνιά και τη Νότια Κυνουρία. Στα 1836, ολόκληρη η επαρχία Πρασιών υπήχθη στην επαρχία Κυνουρίας με πρωτεύουσα τον Άγιο Πέτρο και ύστερα το Άστρος.
Από το 1845 η πρωτεύουσα της επαρχίας μετατέθηκε στο Λεωνίδιο. Στο μεταξύ διαμορφώθηκαν οι δήμοι και η Τσακωνιά απέκτησε τους δήμους Σιταίνης με πρωτεύουσα την Καστάνιτσα, Βρασιών με πρωτεύουσα το Λεωνίδιο. Ενώ το 1840 είχε τους δήμους, Βρασιών με χειμερινή πρωτεύουσα τον Άγιο Ανδρέα και με θερινή πρωτεύουσα τον Πραστό και ο δήμος Λιμναίου με έδρα το Λεωνίδιο. Από το 1912 καταργήθηκαν οι δήμοι και αναγνωρίστηκαν οι κοινότητες οι οποίες διαμορφώθηκαν ως εξής: Λεωνίδιο, Άγιος Ανδρέας, Καστάνιτσα, Πέρα Μέλανα, Πραγματευτή, Πραστός, Σαπουνακαίικα, Σίταινα και Τυρός. Σημειώνουμε ακόμα πως στο δήμο Λεωνιδίου υπάγονται σήμερα, η Βασκίνα, η Μονή Καρυάς, ο Λάκκος και η Πλάκα.

Εκκλησία 

Μετά την απελευθέρωση, και στα πρώτα χρόνια, μέχρι το έτος 1833, ο Επίσκοπος Ρέοντος και Πραστού Διονύσιος διατηρούσε την επισκοπή του και τον τίτλο του. Στα 1833 καταργήθηκε η επισκοπή Ρέοντος και Πραστού και συνεστήθη η επισκοπή Κυνουρίας, η οποία στα 1835-36 ονομάστηκε επισκοπή Πρασιών και από το 1936 μέχρι το 1852 πήρε τον τίτλο "Επισκοπή Κυνουρίας". Σε όλο το διάστημα της επισκοπής αρχιεράτευε ο ίδιος κληρικός, Διονύσιος, ο οποίος και στα 1835-1841 διατέλεσε και πρόεδρος της Ιεράς Συνόδου και Σύνεδρος από το 1850 έως 1852. Μετά τον θάνατο του Διονυσίου, η επισκοπή Κυνουρίας, η οποία είχε έδρα στο Λεωνίδιο Τσακωνιάς, καταργήθηκε και η Εκκλησιαστική περιφέρεια συγχωνεύτηκε με εκείνη της Μαντινείας και αποτέλεσε την " Μαντινείας και Κυνουρίας".

Εκπαίδευση

Μετά την λήξη της Επανάστασης του 1821, η περιοχή της Τσακωνιάς παρουσιάζεται σε μια άλλη μορφή, διότι ο Πραστός έχει καεί από το στρατό του Ιμπραήμ (1826) και οι κάτοικοί του έχουν σκορπίσει στους Τσακώνικους τόπους,όπου είχαν τα κτήματα τους. Έτσι άλλοι σχημάτισαν, με τους λίγους προϋπάρχοντες, τον συνοικισμό του Λεωνιδίου και άλλοι συγκεντρώθηκαν στα παλιά τσακώνικα καλύβια και αποτέλεσαν το συνοικισμό του Αγίου Ανδρέα.
Στα 1829, οι κάτοικοι του Λεωνιδίου ζήτησαν να ιδρύσουν "Ελληνική σχολή" στο συνοικισμό του και υπέβαλαν αίτηση στον διοικητή Λακωνίας Γεώργιο Βαλτινό ζητώντας να προσφέρουν τα τσακώνικα μοναστήρια 12.000 γρόσια για την ανέγερση του κτιρίου της σχολής. Η αίτησή τους διαβιβάστηκε στο τότε κυβερνήτη της Ελλάδος Ιωάννη Καποδίστρια, ο οποίος συνέστησε στον διοικητή της Λακωνίας να προχωρήσει στην συγκέντρωση του χρηματικού ποσού από τα μοναστήρια.Ο Γεώργιος Βαλτινός κάλεσε στη Σίντζα τους ηγούμενους Ορθοκωστάς, Ρεοντινού, Εγκλειστηρίου, Καρυάς και Σίντζας και, με την βοήθεια του μητροπολίτη Ρέοντος και Πραστού, κατόρθωσε να τον πείσει να συγκεντρώσουν 15.000 γρόσια.
Η επαρχιακή δημογεροντία του Λεωνιδίου ανήγγειλε στο διοικητή της Λακωνίας τη συγκέντρωση του ποσού και ζήτησε αρχιτέκτονα. Εν τω μεταξύ ο δάσκαλος Παναγιωτίδης ,που τον είχαν στον Πραστό από το 1826, δίδασκε τα παιδιά. Επίσης διορίστηκε και ο Τσάκωνας Γεωργάκης Μερίκας, αλληλοδιδακτικός, καθώς και ο Γεώργιος Παπανικολάου. Λίγο αργότερα δίδασκαν ο Αντώνιος Δούκας και ο Κύριλλος Σγουρομάλλης.
Στον Πραστό, οι λίγοι που είχαν απομείνει ζητούσαν και εκείνοι σχολείο και συγκέντρωσαν αρκετά χρήματα. Αργότερα το 1851 δημιουργούνται Δημοτικά σχολεία στον Πραστό και στον Άγιο Ανδρέα.

Σύλλογοι:

Στην Πόλη ιδρύθηκε στα 1866 ο πρώτος Ελληνικός σύλλογος και ο θεωρούμενος ως πρώτος ο "Παρνασσός" της Αθήνας είναι μεταγενέστερος. Το Τσακώνικο αυτό σωματείο λεγόταν "Σύλλογος Λεωνιδέων “Η Πρόοδος" και είχε σκοπό την ίδρυση και καλή λειτουργία των σχολείων του Λεωνιδίου, την κατασκευή λιμανιού, τον περιορισμό της κοίτης του χειμάρρου του Δαφνώνα και άλλα έργα για την ανάπτυξη του τόπου. Και πράγματι, ο σύλλογος αυτός της Πόλης συντηρούσε τα σχολεία το Λεωνιδίου.
Στον Πειραιά,ο Σύλλογος Λεωνιδέων ιδρύθηκε στα 1890 και μέλη του ήταν Τσάκωνες της περιοχής του δήμου Λιμναίων. Το ενδιαφέρον του για τη γενέτειρα των μελών είναι μεγάλο και πάμπολλα έργα έχουν γίνει με έξοδά του, όπως συμμετοχή στη διάνοιξη του δρόμου Λεωνιδίου-Τυρού-Άστρους, δρόμοι στο Λεωνίδιο, δωρεές για σχολεία της περιφέρειας και, τελευταία, το πνευματικό κέντρο του Λεωνιδίου, όπου στεγάζεται και το Δημαρχείο της πόλης. Στην Αμερική, στην πόλη Elmira,ιδρύθηκε σύλλογος "Το Λεωνίδιο" στα 1950 περίπου και διέθεσε 8.000 δολάρια για το δρόμο Λεωνιδίου-Άστρους.
Στο Λεωνίδιο έχει ιδρυθεί από τα 1953 το "Αρχείον της Τσακωνιάς",ένα πνευματικό κυρίως σωματείο με σκοπούς την αξιοποίηση της Τσακωνιάς και προπάντων την ενίσχυση και προαγωγή των τσακώνικων μελετών. Το "Αρχείον της Τσακωνιάς" εξέδωσε στα 1954 ένα μικρό ημερολόγιο των Τσακώνων του 1954 και ακολούθως φρόντισε και εκδόθηκαν οι τρεις τόμοι των χρονικών των Τσακώνων (1956, 1960, 1969).

Πηγή:
ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΩΤΑΛΗΣ-ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΡΗΣ
Διαγ. "Οι Νέοι στην Αρκαδία των Νέων Καιρών",

Η περιοχή της Τσακωνιάς εκτείνεται σήμερα στη Νοτιοανατολική περιοχή της επαρχίας Κυνουρίας και οριοθετείται ανάμεσα στα χωριά Αγ. Ανδρέας, Πραστός, Καστάνιστα, Σίταινα, Τυρός, Πέρα Μέλανα Πραγματευτής και Λεωνίδιο. Από την εποχή της τουρκοκρατίας η συμβολή των Τσακώνων στην αντίσταση κατά του Τούρκου κατακτητή ήταν σημαντική. Το φιλελεύθερο φρόνιμα του εκφράστηκε στην συνεισφορά Τσακώνων κλεφτών "των αετών του Μαλεβού", όπως χαρακτηρίζονταν. 
Ιστορικές πηγές καταγράφουν τη δράση του αρχικλέφτη Ζαχαρία Μπαρμπιτσιώτη και των κλεφτών Α.Τσακώνη, Καλλιοντζή, Γκιόρα, Π.Ρέππα, Γ.Μιχαλάκη, που προξενούσαν τρομερές καταστροφές στους τούρκους με της ξαφνικές τους επιθέσεις. Στην περίοδο της επανάστασης του 1821 αξιόλογη ήταν η προσφορά των τσακώνων αγωνιστών. Του καπετάν Γιωργάκη Μανωλάκη και του Μανώλη Δούνια, που συμμετείχαν στην πολιορκία της Μονεμβασιάς και της Τριπολιτσάς αντίστοιχα. 
Εκτός όμως της προσφοράς των αγωνιστών, σπουδαία ήταν και η προσφορά των κληρικών της Τσακωνιάς. Ο Επίσκοπος Ρέοντος και Πραστού ήταν μεγάλη μορφή της εκκλησίας που κράτησε ενωμένους τους Τσάκωνες. Ο Ιωάσαφ, ηγούμενος της Ορθοκωστάς ήταν ένας από τους σημαντικότερους συντελεστές της επανάστασης της Τσακωνιάς, αφού εξόπλιζε και τροφοδοτούσε τα στρατιωτικά σώματα από το μοναστήρι. Ο Νεόφυτος ο τελευταίος από τους κληρικούς, που κατάγονταν από το Παλαιοχώρι, ήταν ενεργό μέλος και σκοτώθηκε πολεμώντας τους Τούρκους, στις πρώτες μάχες του Άργους, το1821. 
Και οι πολιτικοί με τη σειρά τους συνέβαλλαν στον αγώνα. Χαρακτηριστικά είναι τα παραδείγματα του Γιαννούλη Καραμάνου ο οποίος για την προσφορά του φυλακίστηκε στην Τριπολιτσά, ο γιος του Γιαννούλη και μέλος της φιλικής εταιρίας, ο Αναγνώστης και ο Κωνσταντίνος Τροχάνης, ο Κώστας Χατζηπαναγιώτης ή Πολίτης, ο Ν.Μπεκύρος, ο Θεόδωρος Γούλελος και ο πολιτικός σύμβουλος επαρχίας Πραστού Παναγιώτης Μερίκας. Αρκετοί από αυτούς συνέχισαν την προσφορά τους μετά την απελευθέρωση ως πολιτικοί.
Όμως ο αγώνας δεν θα είχε ξεκινήσει εάν πρώτα δεν είχαν εξασφαλισθεί τα χρήματα για τον εξοπλισμό των στρατιωτών. Σ' αυτόν τον τομέα συνέβαλαν οι οικονομικοί χορηγοί οι οποίοι ήταν:

ΟΝΟΜΑ
ΠΟΣΟ
ΒΡΟΝΤΙΣΗΣ ΘΕΟΔΩΡΟΣ
Άγνωστο
ΚΡΙΜΙΤΣΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
650 γρόσια
ΚΡΙΜΙΤΣΟΣ ΜΙΧΑΗΛ
800 γρόσια
ΛΑΤΣΗΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
750 γρόσια
Μ. ΜΕΡΙΚΑΣ
650 γρόσια
Π. ΜΙΧΑΣ
500 γρόσια
Κ. ΤΡΟΧΑΝΗΣ
3000 γρόσια
Ι. ΜΕΤΡΙΤΙΚΑΣ
300 γρόσια
Θ. ΧΑΝΤΖΗΣ
1600 γρόσια
Δ. ΧΑΝΤΖΗΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
Άγνωστο



Πηγή:

ΜΙΧΑΛΗΣ ΖΩΤΑΛΗΣ-ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΑΡΡΗΣ
Διαγ. "Οι Νέοι στην Αρκαδία των Νέων Καιρών",
 Σεπτ. 2003, Πανεπιστήμιο Πατρών

Α΄Μέρος: 1814-1821

Η ιστορία της Τσακωνιάς χάνεται στα βάθη των αιώνων και στο θάμπος του μύθου και του θρύλου. Μα η παρουσία των κατοίκων της είναι ζωντανή και εναργής σ' όλη την ιστορία της φυλής μας. Άμεσοι απόγονοι των Δωριέων, οι Τσάκωνες διατήρησαν, στα απομονωμένα και κακοτράχαλα βουνά τους, ανόθευτη τη ρίζα τους, τα ήθη και έθιμά τους.
Λιτοδίαιτοι, σκληροτράχηλοι, φιλόπονοι, τολμηροί, ευφυέστατοι μα, προπάντων, φιλελεύθεροι, οι Τσάκωνες, βρίσκονται σε συνεχή αναστάτωση με τους κατά καιρούς κατακτητές που ερήμωναν τον Ελλαδικό χώρο, στην προσπάθειά τους να κατακτήσουν τη χώρα μας. 
Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο πως οι Τσάκωνες αποτελούσαν από την εποχή του Ιουστινιανού (527-565) τα επίλεκτα σώματα των καστροφυλάκων και της σωματοφυλακής των βυζαντινών αυτοκρατόρων. Είναι οι πραγματικοί ακρίτες του Βυζαντίου. Γι' αυτό είχαν επιτύχει ειδικά προνόμια από τους βυζαντινούς αυτοκράτορες, δηλαδή επιτράπηκε μόνο σε αυτούς, απ' όλους τους Πελοποννήσιους, να ιδρύσουν αποικία στην Κωνσταντινούπολη. Στο βυζαντινό δε στρατό υπήρχε στρατιωτικό αξίωμα "Στρατοπεδάρχης των Τσακώνων".
Οι Τσάκωνες δε δέχτηκαν ποτέ τον ξενικό ζυγό. Μετά την άλωση της Πόλης οι υπόδουλοι συνέρχονται, οργανώνονται και ξεφυτρώνουν οι πρώτες επαναστατικές αντιδράσεις. Στα χρόνια που ακολουθούν και μέχρι τις παραμονές της Επανάστασης, στην ακμάζουσα Ελληνική κοινότητα του Πραστού, δε διέμενε ούτε ένας Τούρκος. Εκεί βρήκε πρόσφορο έδαφος να απλώσει το δίκτυό της η Φιλική Εταιρεία (Φ.Ε.).

Με την ίδρυση της Φ.Ε. το 1814 στην Οδησσό από τον Νικόλαο Σκουφά, Εμμανουήλ Ξάνθο και Αθανάσιο Τσακάλωφ έχουμε την αρχή του τιτάνιου έργου της προετοιμασίας και της οργάνωσης του επαναστατικού αγώνα. Αργότερα, θα έρθει η ώρα που σημαντικοί Τσάκωνες θα μυηθούν στο σκοπό της. Ο Σπετσιώτης καπετάν Γεώργιος Πάνου, αφού μυήθηκε από τον Τριπολιτσιώτη μεγαλέμπορο στην Πόλη, Παναγιώτη Σέκερη, αποφάσισε να μυήσει τους Πραστιώτες συνέταιρούς του στις ναυτικές και εμπορικές επιχειρήσεις. Τον καπετάν Γιώργη, τον Παναγιώτη Μίχα, τον γιατρό Γιωργάκη Παπαδόπουλο, τον ιερέα Κυριάκο και τον μεγάλο εφοπλιστή Κώνστα-Χατζή-Παναγιώτου Πολίτη.
Το 1818 φτάνει στον Πραστό απεσταλμένος της Φ.Ε. ο ιερωμένος Διονύσιος Πύρρος και μυεί τους προεστούς του Πραστού, ώστε λίγο πριν την επανάσταση η ύπαρξη της Φ.Ε. να αποτελεί κοινό μυστικό. Έτσι, όταν ήχησε η σάλπιγγα της Ελευθερίας, οι Τσάκωνες βρέθηκαν έτοιμοι για τον μεγάλο αγώνα. 
Οι Τούρκοι άρχιζαν να υποψιάζονται και ζήτησαν εγγυήσεις. Τότε η Τσακωνιά στέλνει, ως εξιλαστήριο θύμα, τον πρόκριτο Πραστού, Γιαννούλη Καραμάνο, όμηρο, μαζί με άλλους Αρχιερείς και προκρίτους του Μοριά, για να καθησυχάσει τους ανήσυχους πασάδες.
Τα Καλάβρυτα και η Καλαμάτα, όπως είναι γνωστό, διεκδικούν τα πρωτεία της κήρυξης της επανάστασης κατά τις 23-25 του Μάρτη 1821. Κι όμως, η ηρωική Τσακωνιά ήταν αυτή που, πολύ νωρίτερα από κάθε άλλη Ελληνική περιοχή, έδωσε το σύνθημα της επανάστασης.
Οι Τσάκωνες του Πραστού που μένουν το χειμώνα στο Λεωνίδιο στέλνουν στη Μάνη, στις αρχές του Μαρτίου, τον Τριαντινό, να συνεννοηθεί με τον Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Εκεί συναντάται με τον Ράμφο, επίσημο απεσταλμένο της Φ.Ε. Μαζί τους παίρνουν οδηγίες, τη σημαία και επιστρέφουν στο Λεωνίδιο στις 16 Μαρτίου του 1821. Μόλις έγινε αυτό, ξεσηκώνονται όλοι με ζητωκραυγές και πυροβολισμούς, συλλαμβάνουν τον Τούρκο τελώνη του λιμανιού του Λεωνιδίου, πηγαίνουν με πομπή στο Ναό της Παναγίας όπου ψάλλεται δοξολογία και ευλογούνται τα όπλα και η σημαία, που είναι λευκή με ένα σταυρό στη μέση, ένα φίδι, του οποίου το κεφάλι τρυπάει μια κουκουβάγια.

Μετά ανακύπτει θέμα αρχηγίας, μιας και περνούν πια στη δράση. Τη διεκδικούν ο Γούλελος, ο Καραμάνος, ο Κώστας του Χατζή κι ο καπετάν Γιωργάκης. Τελικά βρίσκεται λύση: Στέλνεται ο ικανός Εμμανουήλ Κριμήτσος στις Σπέτσες, με σκοπό να ξεσηκώσει τους Σπετσιώτες και να φέρει όπλα και πολεμοφόδια. Στις 20 Μάρτη επιστρέφει ο Κριμήτσος με φορτίο ενός πλοίου. Άμεσα αποστέλλουν τρόφιμα και πολεμοφόδια στο στρατόπεδο των Βερβένων. Στρατολογούν και οπλίζουν εξακόσιους άνδρες, οι οποίοι διαιρούνται σε δύο σώματα, το ένα υπό τον καπετάν Γιωργάκη-Μιχαλάκη με υπαρχηγό τον Γεώργιο Γούλελο και το άλλο υπό τον Κώστα Χατζή και Καραμάνο με υπαρχηγό τον Παναγιώτη Σαράντη. Στις 25 Μάρτη, ημέρα του Ευαγγελισμού, συγκεντρώνονται στρατός και λαός στην εκκλησία, όπου οι ιερείς σε μια κατανυκτική τελετή, ευλογούν τα όπλα. Ξεκινούν οι μάχιμοι. το πρώτο σώμα για τα Βέρβενα όπου και ο άλλος στρατός για την πολιορκία της Τριπολιτσάς και το δεύτερο σώμα για την πολιορκία του φρουρίου της Μονεμβασιάς. 
Δημοτικό τραγούδι αναφέρει για το Πραστιώτικο σπαθί και τον ηρωισμό των Τσακώνων:

"Εσείς χελιδονάκια μου, που πάτε στον αέρα
δώστε μαντάτα στο βοριά σ' όλα τα βιλαέτια,
πάτησαν τη Μονεμβασιά, σε πέντε-δέκα μέρες
θα 'ρθουν τα τσακωνόπουλα κι ο καπετάν Γεωργάκης
να δεις πραστιώτικο σπαθί, τσακώνικο ντουφέκι"

Το τμήμα των Τσακώνων που τράβηξε για τη Μονεμβασιά είχε καπετάνιο τον Γεωργάκη Μιχαλάκη, ο οποίος έφτασε εκεί από τους Μολάους και οχυρώθηκε στη θέση "Βοχάδα", κοντά στη γέφυρα που επικοινωνούσε η Μονεμβασιά με τη στεριά, ώστε απέκοψε τις επικοινωνίες κι ενοχλούσε τους πολιορκημένους πια Τούρκους.
Τέσσερις μήνες διήρκεσε η πολιορκία του κάστρου, του οποίου η παράδοση έγινε στις 23 Ιουλίου 1821. Στις μικροσυμπλοκές που έγιναν κατά την πολιορκία αυτή, αναδείχτηκαν οι παλιοί Κλέφτες Μιχάλης Γκιόρος, Πάνος Ρέπας και ο Γεώργιος Γούλελος, Γ. Τσουκάτος, Κ. Μάνος, ο μικρός Μαλάτος, οι οποίοι έπεσαν ηρωικά στο πεδίο της μάχης.
Μετά την παράδοση της πόλης της Μονεμβασιάς, στις 23 Ιουλίου 1821, ο καπετάνιος των Τσακώνων καπετάν-Γεωργάκης Μιχαλάκης διορίστηκε "Φρούραρχος Μονεμβασιάς". Σύντομα όμως ο Τσάκωνας οπλαρχηγός παρέδωσε την φρουραρχία, για να μεταβεί και να αγωνιστεί στην πολιορκούμενη Τριπολιτσά.
Το δεύτερο τσακώνικο στρατιωτικό σώμα με 250 Τσάκωνες και με αρχηγό τον Καπετάν-Παναγιώτη Σαράντη τράβηξε για την πολιορκία της έδρας του πασά του Μορέως, Τριπολιτσάς κι έμεινε στο Στρατόπεδο των Βερβένων.
Στις διάφορες συμπλοκές με τους Τούρκους σκοτώθηκαν στο χωριό Βέρζοβα δύο τσακωνόπουλα, ο Στάθης του Κώστα Στάθη κι ο Διαμαντής. Μαζί με τον Γιωργάκη Μιχαλάκη οι Τσάκωνες πλησίασαν στο χωριό Στενό κι ύστερα προσέγγισαν την Τριπολιτσά, πιάνοντας την επάνω ράχη, στο λεγόμενο "Πηγάδι της Βολιμής".Οι Τσάκωνες είχαν κάνει γνωριμίες με τους πολιορκημένους Τούρκους στην Τριπολιτσά κι εμπορεύονταν τρόφιμα με αντάλλαγμα όπλα. Κατάφεραν να αποφυλακίσουν τον πρόκριτο Πραστού Γιαννούλη Καραμάνο δίνοντας υπόσχεση "στους φίλους τους", να τους διασώσουν, αν πέσει η Τριπολιτσά στα χέρια των Ελλήνων.
Σε μία συνάντηση τέτοια, για ανταλλαγή τροφών με όπλα, ο Τσάκωνας Μανώλης Δούνιας (ή Ντούνιας) κατάφερε "τους φίλους" του, Τούρκους, να τον ανεβάσουν στην Τάπια (τουρκ. tabya: ταμπούρι, προμαχώνας) του κάστρου της Τριπολιτσάς. Με λίγους φίλους του, που τον ακολούθησαν, αιχμαλώτισε τους Τούρκους φρουρούς, γύρισε τα κανόνια στην πόλη κι άνοιξε την πόρτα του Αναπλιού, στις 23 Σεπτεμβρίου του 1821.
Όταν φέρουμε στο μυαλό μας το σημαντικότερο στρατιωτικό κέντρο της Νότιας Ελλάδας και την ιστορική άλωση, αμέσως οι θυμητικές μας παραστάσεις, μας φέρνουν την εικόνα του στρατηγού του αγώνα, Θεόδωρου Κολοκοτρώνη. Είναι βέβαια αναντίρρητο, πως στον Κολοκοτρώνη οφείλεται η πολιορκία της στρατιωτικής αυτής πόλης του Μοριά, διότι ο Κολοκοτρώνης επέμεινε σ' αυτό και το κατόρθωσε. Αλλά η άλωσή της οφείλεται σε εκείνον που άνοιξε τις πόρτες του κάστρου της, αφού, όπως είπαμε πιο πάνω, δεν έγινε πολεμική έφοδος, να κυριευθεί η πόλη από στρατιωτικά τμήματα με επικεφαλής πολεμικό ηγέτη.
Αυτή η μεγάλη επιτυχία και το λαμπρό κατόρθωμα οφείλονται στον Τσάκωνα αγωνιστή Μανώλη Δούνια (ή Ντούνια). Εκείνος είναι ο "Πορθητής της Τριπολιτσάς". Κι όμως, αυτό το περίφημο παλικάρι έμεινε αγνοημένο και μόλις, τα τελευταία χρόνια, μέσα από τη σύγχυση της Ιστορίας, μέσα από τα παραποιημένα γεγονότα και μέσα από τις διάφορες εκδοχές και ανακρίβειες ξεπροβάλλει, για να πάρει τη θέση που του πρέπει!

Βιβλιογραφία
1. Κωστή Ι. Τσούχλου, "Οι Τσάκωνες του '21", εκδ. Αδελφότητος Κυνουριέων.
2. Ομιλία Στυλιανού Μερικάκη (δήμαρχος Λεωνιδίου έως 1977): "Προσφορά και δράσις των Τσακώνων κατά την επανάσταση του 1821".
3. Θάνου Κ. Βαγενά, "Ιστορικά Τσακωνιάς και Λεωνιδίου" (Αφιέρωμα στον Μανώλη Δούνια), εκδ. με δαπάνη του Δήμου Λεωνιδίου, Αθήνα 1971.

B΄ Μέρος: 1822-1825

Τον Φεβρουάριο του 1822 δόθηκε διαταγή στα στρατιωτικά σώματα των Επαρχιών Αγίου Πέτρου και Πραστού να ακολουθήσουν τον Νικηταρά (Νικήτα Σταματελόπουλο), σε μια εκστρατεία στη Ρούμελη. Στα τέλη Μαρτίου, στις συμπλοκές και μάχες που έγιναν στη Στυλίδα (χάρτης) και στην Αγία-Μαρία, πολεμώντας ηρωικά οι Τσάκωνες έχασαν τρία παλικάρια τους: Τον Μιχαήλ Οικονόμου, τον Θεόδωρο Μπουγά και τον Γεώργιο Χρηστίνα.
Το καλοκαίρι του 1822, κατέβηκε πολύς Τούρκικος στρατός με αρχηγό τον Δράμαλη και οι Έλληνες με την σοφή στρατηγική του "Γέρου του Μοριά", Θεόδωρου Κολοκοτρώνη, συγκεντρώθηκαν στην Αργολίδα, στο Παλαιόκαστρο του Άργους και στους Μύλους.
Ο καπετάν Γιωργάκης με τους Πραστιώτες και ΑγιοΠετρίτες, επτακόσιοι-οχτακόσιοι τον αριθμό, έφθασαν στους Μύλους την κρίσιμη εκείνη στιγμή και μπήκαν στην υπηρεσία του Δημήτριου Υψηλάντη και του Κολοκοτρώνη. Αφού έκαψαν τα σπαρτά στον κάμπο του Άργους, συγκρούστηκαν με την εμπροσθοφυλακή του Δράμαλη, κλείστηκαν μαζί με τον Δημ. Υψηλάντη στο φρούριο του Άργους και, ύστερα από πολιορκία μερικών ημερών, έκαναν ηρωική έξοδο, κατά την οποία κινδύνεψαν πάρα πολύ, μαζί με αυτούς και ο Υψηλάντης. Τελικά, κατάφεραν να σωθούν.
Στις μάχες των Δερβενακίων έλαβαν μέρος κι οι Τσάκωνες. Μάλιστα αναφέρεται ο Πέτρος Θερμογιάννης, ο οποίος με εξήντα συμπολίτες του ακολούθησε τον περίφημο Νικηταρά και πολεμούσε κοντά του. Κατά την υποχώρηση του Δράμαλη, οι Τσάκωνες τοποθετήθηκαν από τον Κολοκοτρώνη στη μάχη της Κλένιας σε θέση στρατηγική και δώσανε τη χαριστική βολή στο μεγάλο Σερασκέρη (τουρκ. serasker: στρατιωτικός διοικητής). Εκεί σκοτώθηκαν δύο γενναίοι Τσάκωνες: ο μπουλουξής (διοικητής άτακτου, μικρού στρατιωτικού σώματος) Νικόλαος Χουλιαράς και ο Γιάννης Αντριάς, "αφού έκαμαν το χρέος των, το δεκαπλάσιον εις τον εχθρόν" . Τη συμμετοχή τους επιβεβαιώνει κι ένα ιστορικό κλέφτικο τραγούδι:

"Πουάντζα, 'πέτε, νέγγουντε, τθα Τσακονιά τα μέρη"
(Πουλάκια, πετάτε, ελάτε, στης Τσακονιάς τα μέρη).
'αλήτε χαιρεκίσματα οτσ' έμε τθο Τσιμπέρι
(να πήτε χαιρετίσματα ότ' είμαστε στο Κιβέρι):
-Τα σύνταχα θα φύτσουμε, θα ζάμε τθο Ντερβένι
(αύριο θα φύγουμε, θα πάμε στο Δερβένι),
-Να πολεμήμε, νέγγουντε, του Δράμαλη τ' ασκέρι
(να πλεμήσουμε, πάμε του Δράμαλη τ' ασκέρι)
Πουρτέσε ενέγκοϊ ο Νιτσηταρά, κίσου ο Κολοκοτρώνης
(Πρώτος πάει ο Νικηταράς, πίσω ο Κολοκοτρώνης)
τσαι παρακίσου οι Τσάκωνε με τουρ Άγιο-πετρίτε
(και παραπίσω οι Τσάκωνες με τους Άγιο-πετρίτες).
Ντζιντάει το καριοφίλι τάνου τα διάσελα
(Βροντά το καριοφίλι πάνω στα διάσελα).
Α Έωνα να φυλάει τα Τσακονόπου'α
(Η Έλωνα τα φυλάει τα Τσακονόπουλα)

Ακόμα, στην πολιορκία του Ναυπλίου (Ιούνιος-Δεκέμβριος 1822) σκοτώθηκε κι άλλο ένα τσακωνόπουλο, ο Γιάννης Λάμπρος. Οι Τούρκοι της πόλης με συνθήκη την παραδίνουν στον Κολοκοτρώνη την 1η Δεκεμβρίου 1822. Σε όλες τις περιόδους των χρόνων του πολέμου της Επανάστασης, οι Τσάκωνες δίνουν το παρόν προσφέροντας ένοπλους πολίτες, άφθονο χρήμα και πλούσια εφόδια.
Τον Αύγουστο του 1822 ο Πάνος Κολοκοτρώνης βρίσκεται στον Πραστό και συγκεντρώνει χρήματα. Τότε ειδοποιείται από τους Σπετσιώτες ότι επίκειται κατάπλους του Τουρκικού στόλου με άμεσο στόχο την καταστροφή του νησιού. Από εκεί, με την βοήθεια του Γιαννούλη Καραμάνου και των άλλων Προκρίτων, συγκεντρώνει τετρακόσιους Τσάκωνες, και πάνε στις Σπέτσες, όπου και παρέμειναν προστατεύοντας το νησί. Έτσι, δεν επαναλήφθηκε και στις Σπέτσες, η σφαγή των Ψαρών και της Χίου.
Όταν γράφονται οι μελανές σελίδες του Εμφύλιου σπαραγμού (1823-1825) και οι διαμάχες μεταξύ των στρατιωτικών και πολιτικών, Ρουμελιωτών και Μοραϊτών, οι Τσάκωνες φάνηκαν διαλλακτικοί και σώφρονες, εκφράζοντας όμως πάντα την συμπάθειά τους προς τον Κολοκοτρώνη, στον οποίο συμπαρίστανται στις δραματικότατες ημέρες του διωγμού του και στη φυλάκισή του στο μοναστήρι του Προφήτη Ηλία στην Ύδρα. Στην Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου (1821-1822), ο Δημήτριος Καραμάνος και στην Εθνοσυνέλευση του Άστρους Κυνουρίας (1823) ο Ρέοντος και Πραστού Διονύσιος, ως πληρεξούσιος των Τσακώνων, συντελούν στον κατευνασμό των πνευμάτων. 
Ακόμη δεν έχουν επουλωθεί οι πληγές του εμφύλιου σπαραγμού και ένας νέος κίνδυνος απειλεί τους αγωνιζόμενους Έλληνες. Ο Ιμπραήμ πασάς της Αιγύπτου αποβιβάζεται στο Μοριά, με σκοπό να καταπνίξει την Επανάσταση, εκμεταλλευόμενος τη διχόνοιά τους. Σημειώνει μεγάλες επιτυχίες και κυριεύει τα πιο σπουδαία στρατηγικά σημεία. Δυστυχώς πολιτικοί και στρατιωτικοί υπογράφουν προσκυνοχάρτια και αναγνωρίζουν τον Αιγύπτιο, για να γλιτώσουν. Ο Ιμπραήμ σκορπίζει σε όλη την Πελοπόννησο τον τρόμο, τον θρήνο και τον οδυρμό. Από το πέρασμά του μένει η φρίκη και η ερήμωση. Πανικός έχει καταλάβει τους πάντες. Ο Γρηγόριος Παπαφλέσσας συμβουλεύει επίμονα την κυβέρνηση Γεώργιου Κουντουριώτη, να αποφυλακίσει "τον Γέρο του Μοριά" και έτσι γίνεται.
Ο μόλις αποφυλακισθείς από τους αντιπάλους του, Κολοκοτρώνης, ο Δημ. Υψηλάντης και ο Παπαφλέσσας είναι οι μόνοι που διατηρούν το θάρρος τους. Ο Κολοκοτρώνης εφαρμόζει τη "Νέαν Στατηγικήν", να μην δίνει μάχη, αλλά να παρενοχλεί τον αιμοδιψή Αιγύπτιο και να τον φθείρει.
Το καλοκαίρι του 1825 οι Τσάκωνες πολεμιστές βρέθηκαν στους Μύλους, στα Βέρβενα, στην Νταβιά, στην Τεγέα και όπου αλλού μπόρεσαν με κλεφτοπόλεμο να αντιμετωπίσουν τους στρατιώτες του. Θύματα στους αγώνες αυτούς οι Τσάκωνες είχαν αρκετά. Σκοτώθηκε ο Δημήτρης Γεωργίτσης, ο Γιωργάκης Νικολέσης, ο Δημήτρης Τσούχλος και ο Π. Βουρλιώτης.
Ο στρατός του Ιμπραήμ μπαίνει και στην Τσακωνιά. Στην Καστάνιτσα βρίσκουν αντίσταση από τον ηρωικό αγωνιστή Τσάκωνα Γιάννη Καψαμπέλη, ο οποίος οχυρωμένος στον ομώνυμο πύργο του, υπερασπίζεται την τιμή του χωριού του. Ο Αιγύπτιος, ντροπιασμένος, αποχωρεί και κατευθύνεται στον ακμάζοντα Πραστό (Σεπτέμβριος 1826). Οι Πραστιώτες είναι οχυρωμένοι στους πύργους τους, ενώ ο Ιμπραήμ περικυκλώνει το χωριό. Τρεις μέρες περιμένει, να παραδοθούν οι Πραστιώτες. Αυτοί τον παραπλανούν με την αναμονή τους, ενώ αποφασίζουν να φύγουν όλοι για το Λεωνίδιο, "το σίγουρο τόπο", σύμφωνα με τον Κολοκοτρώνη, επειδή βλέπουν το μάταιο του αγώνα τους. 
Μέσα στις νύχτες, αθέατοι, εγκαταλείπουν τον Πραστό, αφού παρέλαβαν ό,τι μπορούσαν από τα κειμήλιά τους, από τα πλούτη τους, από τους θησαυρούς που είχαν συγκεντρώσει. Προηγουμένως, είχαν μεταφέρει στο Λεωνίδιο, από την εκκλησία της Παναγίας, το ξυλόγλυπτο τέμπλο της, έναν επιβλητικό πολυέλαιο και την εικόνα της Παναγίας του Πραστού. Όλα στολίζουν σήμερα την εκκλησία της Παναγίας του Λεωνιδίου.
Όταν ο Ιμπραήμ αντιλήφθηκε την φυγή τους, διέταξε λεηλασία και φωτιά σε ό,τι έμεινε. Όλα παραδόθηκαν στις φλόγες και μεταβλήθηκαν σε αχνίζοντα ερείπια. Κάηκε ολόκληρος ο Πραστός, με τα χίλια διακόσια (1200) σπίτια του.
Μερικές γυναίκες που δεν πρόλαβαν να φύγουν, κλείνονται στον πύργο του Γούλελου και αρνούνται να παραδοθούν. Οι εχθροί τον κυριεύουν και διατάσσουν την εκθεμελίωσή του. Σήμερα, από τον πολυτραγουδισμένο αυτόν πύργο του Γούλελου δεν μένουν παρά ένας σωρός από πέτρες. Και ο Πραστός εγκαταλείφθηκε για πολλά χρόνια, αφού οι κάτοικοί του εγκαταστάθηκαν στο Λεωνίδιο και στον Άγιο-Αντρέα.
Σήμερα, ο Πραστός, γεμάτος ερείπια μέσα από τα οποία ξεφυτρώνουν αραιά σπίτια, όσα έχουν ξαναχτιστεί, είναι μια σβησμένη εικόνα της παλιάς του δόξας. Μια θλιβερή εικόνα, η οποία δείχνει ολοφάνερα ότι από εκεί πέρασε ο Ιμπραήμ και φέρνει την ανάμνηση της σκληρότητας του Τουρκοαιγύπτιου πασά. Η λαϊκή Μούσα θρηνεί:

"Μια λυγερή καθότανε στον έλατο στη σέλα
και αγνάντευε την Τσακωνιά και του Πραστού το ρέμα,
την πήρε το παράπονο και κάθεται και κλαίει
και λέει τραγούδι θλιβερό και παραπονεμένο.
Πραστέ μου πού 'ναι οι πύργοι σου και πού 'ναι η αρχοντιά σου;"

Βιβλιογραφία
1. "Οι Τσάκωνες του '21", Κωστή Ι. Τσούχλου, εκδ. Αδελφότητος Κυνουριέων
2. Ομιλία Στυλιανού Μερικάκη (Δήμαρχος Λεωνιδίου έως 1977) "Προσφορά και δράσις των τσακώνων κατά την Επανάσταση του 1821"
3. Θάνου Κ. Βαγενά, "Ιστορικά Τσακωνιάς και Λεωνιδίου", (Αφιέρωμα στον Μανώλη Δούνια), εκδ. με δαπάνη του Δήμου Λεωνιδίου, Αθήνα 1971
4. Νέα Ελληνική Ιστορία, Απ. Βακαλόπουλος, εκδ. ΒΑΝΙΑΣ, Θεσσαλονίκη 1990 (δ' εκδ.), σελ. 186
5. Χάρτες από ΙΕΕ, τόμος ΙΒ, σελ. 248, 433, 451

Πηγή:
ΚΟΚΚΙΝΗ ΓΕΩΡΓΙΑ-ΠΕΤΡΟΥΛΙΑ ΚΑΤΕΡΙΝΑ
Διαγ. "Οι Νέοι στην Αρκαδία των Νέων Καιρών",

ΤΟ ΒΙΛΑΕΤΙ ΤΟΥ ΠΡΑΣΤΟΥ

Μετά τη νέα κατάκτηση του Μοριά από τους Τούρκους (1715), η διοικητική διαίρεση παρέμεινε περίπου η ίδια με των Βενετσιάνων. 
Στην περιοχή όμως της σημερινής επαρχίας Κυνουρίας, βρίσκεται το βιλαέτι του Αγίου Πέτρου, ενώ η Τσακωνιά φαίνεται να υπαγόταν στο βιλαέτι αυτό μέχρι το 1819. Τότε έγινε διχοτόμηση του βιλαετιού και προήλθαν το βιλαέτι του Αγίου Πέτρου και το βιλαέτι του Πραστού, γειτονικό και νότια του πρώτου.
Τούτο το βιλαέτι του Πραστού θα περιλάμβανε κυρίως τα τρία χωριά: τον Πραστό, την Καστάνιτσα και τη Σίταινα αλλά και τα Καλύβια του Αγίου Ανδρέα, το ναυτικό σταθμό του Τυρού κι όλους τους άλλους παράλιους οικισμούς, που μερικοί δεν είχαν διαμορφώσει ακόμα τα ονόματα τους, κι έφτανε μέχρι το Λεωνίδιο.
Στο βιλαέτι του Πραστού δεν κατοικούσαν Τούρκοι (ή ίσως λίγοι σε διάφορες περιόδους και εποχές), γιατί και πολλά αποδοτικά τσιφλίκια δεν υπήρχαν και γιατί η φορολογία των ραγιάδων γινόταν από τους κοτζαμπάσηδες και προεστούς. Μόνο ο Τούρκος κατής (καδής-kadi) περνούσε ή και διέμενε εκεί, για να εκδικάζει τις διαφορές του καζά, δηλαδή της δικαστικής περιοχής του Πραστού.
Την περίοδο της τουρκοκρατίας οι Τσάκωνες μετανάστευαν στην Πόλη, εμπορεύονταν εκεί και είχαν κατορθώσει να πάρουν από τον σουλτάνο το προνόμιο του βουτύρου. Το μετέφεραν από τη Ρωσία, την Κριμαία και το πουλούσαν στις χώρες που εξουσίαζαν οι Οθωμανοί. Μάλιστα, όπως αναφέρει ο Deffner, Γερμανός νεοελληνιστής, αρχαιολόγος, περιηγητής, οι Τσάκωνες διέσχισαν το Δούναβη, αγόρασαν ένα αλατωρυχείο κοντά στα σύνορα Βαβαρίας και Αυστρίας και εμπορεύτηκαν αλάτι, που μετέφεραν από το Δούναβη στην Κων/πoλη, από όπου προμηθεύονταν μέλι, το οποίο επίσης πουλούσαν. Ήταν δαιμόνιοι στο εμπόριο οι Τσάκωνες. Ακόμα και οικισμό ίδρυσαν κοντά στο αλατωρυχείο που το ονόμασαν ZAKONISHEIM. Πλούτιζαν οι Τσάκωνες στο εξωτερικό, αλλά δεν ξεχνούσαν. Γύριζαν στην πατρίδα τους, τον Πραστό και εκεί έχτιζαν ναούς (ναός των Ταξιαρχών το 1732), πύργους(ο Γεώργιος Σαραντάρης ανήγειρε έναν με το γυναικάδελφό του Γεώργιο Μερίκα το 1722), μεγάλα σπίτια, ξενώνα και υδραγωγείο.
Πολλοί κάτοικοι του Πραστού, τον 17ο και τον 18ο αιώνα, πήγαν στην Κων/πoλη και σε άλλα κέντρα του εξωτερικού και ιδρύοντας εμπορικές επιχειρήσεις και οίκους εμπορεύονταν. Είχαν δικά τους καράβια και μετέφεραν εμπορεύματα.
Ο Πραστός ήταν τόσο πλούσιος, ώστε δικαιολογείται η λαϊκή ρήση: "Η Πόλη κάνει τ' άσπρα και ο Πραστός τα κάνει πάστρα.

ΤΑ ΟΡΛΩΦΙΚΑ (1769-1770)

Το 1762 στο θρόνο της Ρωσίας ανέβηκε η Αικατερίνη Β΄, που, ακολουθώντας την πολιτική του Μεγάλου Πέτρου, δεν απέβλεπε μόνο στη ρωσική εξάπλωση στον Εύξεινο Πόντο και στις Βαλκανικές χώρες, αλλά και στην κατάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Ο Ρωσοτουρκικός πόλεμος κηρύχτηκε το φθινόπωρο του 1768 αναπτερώνοντας τις ελπίδες των Ελλήνων, που είχαν προετοιμαστεί για εξέγερση από τους απεσταλμένους της Αικατερίνης στην Ελλάδα. Ο αξιωματικός του ρωσικού στρατού Γεώργιος Παπάζωλης, από το 1763 έως το 1766, επιδόθηκε στην προετοιμασία του απελευθερωτικού κινήματος. Ήρθε σε επαφή με τους αρματολούς και τους προκρίτους της Ακαρνανίας και στην Πελοπόννησο εξασφάλισε τη συμμετοχή των Μανιατών, των προκρίτων και μητροπολιτών άλλων περιοχών, που υποσχέθηκαν ότι, μόλις εμφανιζόταν ρωσική δύναμη, θα άρχιζε η επανάσταση. 
Ο Παπάζωλης ξαναγύρισε στη Ρωσία, για να ενημερώσει την αυτοκράτειρα, και στα μέσα του 1769, τρεις μοίρες ρωσικού στόλου ξεκινούσαν για τις ελληνικές θάλασσες.
Στο πολύμηνο ταξίδι τους από τη Βαλτική προς τη Μεσόγειο (η Μαύρη θάλασσα και τα Στενά ελέγχονταν από τους Τούρκους) οι απώλειες των ρωσικών πλοίων ήταν σοβαρές και μόνο λίγα, με επικεφαλής τον Θεόδωρο Ορλώφ, έφτασαν στην Πελοπόννησο, το Φεβρουάριο του 1770. Οι δύο λεγεώνες που συγκροτήθηκαν με πρόταση του προκρίτου της Καλαμάτας Παναγιώτη Μπενάκη, σημείωσαν επιτυχίες τις πρώτες μέρες του Μαρτίου και η εξέγερση απλώθηκε στην Αχαΐα, στην Κορινθία, στη Γορτυνία και στην Τσακωνιά.
Επικεφαλής των επαναστατών Τσακώνων του Πραστού ήταν ο επίσκοπος Ρέοντος και Πραστού Νεκτάριος, ο προεστώς Γιαννάκης Γούλενος (ή Γούλελος),ο δάσκαλος Εμμανουήλ Τροχάνης και άγνωστο ποιοι άλλοι ακόμα.
Η συμμετοχή των τριών αυτών διακεκριμένων κατοίκων που αναφέρθηκαν αποδεικνύεται από τις διάφορες ιστορικές πηγές: Τον Γιαννάκη Γούλενο τον περιλαμβάνει ο προεστός του Αγίου Πέτρου και απομνημονευματογράφος Αναγνώστης Κοντάκης μεταξύ των επισήμων της επαρχίας Αγίου Πέτρου (εννοείται και Πραστού): "Ο Γιαννάκης ο Γούλενος από Πραστόν, ο οποίος ήταν ένας των ενεργησάντων την αποστασίαν κατά το 1769"
Ο επίσκοπος Ρέοντος και Πραστού Νεκτάριος είναι ένας από τους λίγους μυημένους στην Επανάσταση κληρικούς του Μοριά, οι οποίοι εκτεθήκανε υπέρ της ανταρσίας κι, επειδή δεν μπορούσαν να μείνουν στον τόπο, ύστερα από την αποτυχία των Ορλωφικών, κατέφυγαν στη Ρωσία.
Ο δάσκαλος Εμμανουήλ Τροχάνης, ενώ εξασκούσε το επάγγελμά του στον Πραστό, μετά την αποτυχία της επανάστασης του 1770, έφυγε από την πατρίδα του και κατέφυγε στη Σίφνο, όπου δίδαξε μέχρι το 1785 στη σχολή του Αγίου Τάφου της Σίφνου. Τότε ξαναγύρισε στον Πραστό, όπου τον σημειώνει να βρίσκεται ο Γάλλος ελληνιστής Villoison,στα 1788, συνεχίζοντας το εκπαιδευτικό του έργο μέχρι το έτος 1801 περίπου.

Ο ΓΑΛΛΟΣ VILLOISON ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΣΑΚΩΝΙΑ (1788)

Στα 1788 πέρασε από το Μοριά ο Γάλλος ελληνιστής John Villoison, o οποίος έγραψε για την Τσακωνιά τα εξής:
"Των Τσακώνων που πολύ καθαρότερη, παρά αυτοί οι Μανιάτες, διατηρούν γλώσσα, τρεις υπάρχουν σήμερα μικρές πολιτείες, στους γεωγράφους μας και στους περιηγητές άγνωστες, ο Πραστός (Prasto-η ισχυρή παλιά πολιτεία Πρασιές-Prasiai), η Καστάνιτσα (Kastanitza) και η Σίτινα (Sitina)".
Από αυτές οι δύο πρώτες 400 περίπου σπίτια, η τρίτη δε 100 περιλαμβάνουν. Σε αυτές κοντά υπάρχουν μερικές κώμες, που λέγονται Πλάτανος, Κορακοβούνι, Αγιάννης (ή καθώς προφέρουν Αγιάννα), Άγιος Πέτρος, Καστρί κ.τ.λ.
Αυτοί σαν Ελβετοί της Ελλάδας κατοικούν, είναι καλοί, ευγενείς, ειλικρινείς, καρτερικοί στους πόνους, φιλαληθέστατοι και φιλοξενώτατοι, ρωμαλέοι, ζωηροί και σε 100 χρόνων ζωή φτάνουν, χωρίς αρρώστιες και γιατρούς. Εκ των οποίων όμως, ένας τώρα τελευταία εισέδυσε στον Πραστό, που είναι η πρωτεύουσα της Τσακωνιάς και στον οποίο βρίσκονται Έλληνες μοναχοί, κάποιος διδάσκαλος (των ελληνικών γραμμάτων και των πρώτων στοιχείων της αρχαίας γραμματικής) και μερικοί έμποροι, οι οποίοι ενίοτε στην Κων/πόλη τρέπονται εις την εμπορείαν.
Των Τσακώνων οι γυναίκες είναι ψηλές, όμορφες εύρωστες και υγιείς, μοναδικές σχεδόν στην Ελλάδα και ολόκληρη την Ανατολή, δεν μεταχειρίζονται τα εσωτερικά περιμήρια (ή εσώβρακα).

ΟΙ ΦΙΛΙΚΟΙ ΤΗΣ ΤΣΑΚΩΝΙΑΣ

Η Φιλική Εταιρεία ιδρύθηκε το 1814 στην Οδησσό της Ρωσίας, από τους εμπόρους: Νικόλαο Σκουφά, Εμμανουήλ Ξάνθο και τον Αθανάσιο Τσακάλωφ, με σκοπό να προετοιμάσει την επανάσταση των υπόδουλων Ελλήνων.
Από αυτή τη συνωμοτική επαναστατική οργάνωση- κίνηση δεν ήταν δυνατό να απουσιάζουν οι Τσάκωνες. Αυτό αποδεικνύει το παρακάτω απόσπασμα από το έπος της "Λάκαινας" του πρωτοπαπά του Πραστού και ύστερα του Λεωνιδίου, Θεόδωρου Οικονόμου (Κανικλέους):

"Πριν τρία έτη εις Πραστόν Λευΐτης τις αφίχθη
Πύρρος ο Διονύσιος κ` ευθέως κατηχήθη
ο Καραμάνος, Γούλελος, δύο κοτσαμπασίδαι,
προς δε ο Κώνστας του Χατζή και άλλοι ευπατρίδαι.
Εις Χίον πάλιν άλλος τις παρά του Αριστείδου,
άλλ`εις Κωνσταντινούπολη παρά του Σεκερίδου.
Έπειτα δε πεντήκοντα περίπου υπ` εκείνων,
ώστε το Λεωνίδιον το ήμισυ βαθέως
προ τρία έτη ήξερε το σύνθημα βεβαίως.
Διό και είχον προ καιρού υπόγεια γεμάτα
όπλα τε και πυρίτιδα και πριν τα συμβάντα
τα της Επαναστάσεως υπ` άλλων γνωρισθώσιν
εκείνοι ήσαν έτοιμοι ευθύς να κινηθώσιν" (στιχ. 552-565)

Ο Σπετσιώτης καραβοκύρης καπετάν Γεώργιος Πάνου, 40 χρονών τότε, αφού μυήθηκε από τον Τριπολιτσιώτη μεγαλέμπορο στην Πόλη Παναγιώτη Σέκερη (τον γνωστό εκείνο "Χρυσοδωδέκατο" των αποστόλων της Φιλικής)αποφάσισε να μυήσει τους Πραστιώτες συνεταίρους του στις ναυτικές και εμπορικές επιχειρήσεις.
Στην Τσακωνιά ο καπετάν Γιώργης θα πήγαινε πολλές φορές, γιατί είχε οικονομικές σχέσεις με τους Πραστιώτες μεγαλοκεφαλαιούχους, με τους οποίους είχανε μαζί συνεταιρικά καράβια. Γι` αυτό είχε το θάρρος να μιλά μαζί τους για τη σκλαβωμένη πατρίδα και την απελευθέρωση της. Έτσι φαίνεται πως πρωτομίλησε στο σοφό δάσκαλο του Πραστού, τον Παν. Μίχα,που κάποτε είχε ταξιδέψει στις Σπέτσες.
Ο Γ. Πάνου είχε μυήσει πρωτύτερα στις Σπέτσες το συμπολίτη του δάσκαλο Βασίλειο Φατζιολάτη την 1 Οκτωβρίου 1818 και στις 26 Νοέμβριου 1819 μύησε τον άλλο δάσκαλο, τον Τσάκωνα Παναγιώτη Μίχα.
Τρεις μέρες αργότερα, μύησε τον Τσάκωνα γιατρό Γεωργάκη Παπαδόπουλο και στις 22 Μαΐου 1819 τον ιερέα Κυριακό στον Πραστό. Τέλος μύησε τον μεγαλοεφοπλιστή του καιρού του Κώνστα Χαντζή Παναγιώτου Πολίτου και αυτόν στον Πραστό την 1 Απριλίου του 1820.
Στο μεταξύ, έγινε η μύηση, στον Πραστό, στις 2 Ιανουαρίου του 1819, του Πραστιώτη εμπόρου Γεώργιου Μπουγά, από το γιατρό Γεώργιο Παπαδόπουλο, καθώς και του προκρίτου του Πραστού Γιαννούλη Καραμάνου άγνωστο από ποιόν, πιθανόν όμως από τον ίδιο Τσάκωνα γιατρό.
Ο Γιωργάκης Παπαδόπουλος, ο γιατρός, ανέπτυξε σημαντική δράση και μύησε και τον πρόκριτο του Αγίου Πέτρου της Κυνουρίας, τον Ιωάννη (Αναγνώστη) Κοντάκη, τον Ιανουάριο του 1819.Υστερα ο Κοντάκης μύησε τον Καστανιτσιώτη προεστό Νικόλαο Παλλαδά.
Μυήσεις Τσακώνων έγιναν κι άλλες, όπως του εμπόρου Γιάννη Καψαμπέλη από την Καστάνιτσα, των Πραστιωτών Ιωάννη Πέτρου, Ιωάννη Κων/νου Πολίτη και Ιωάννη Πετρουνάκη και άλλων, όμως δεν γνωρίζουμε από ποιους μυήθηκαν.
Έτσι ο κατάλογος των Τσακώνων Φιλικών καταρτίζεται με τους -μέχρι τώρα- γνωστούς ως εξής :
1. Παναγιώτης Μίχας, δάσκαλος, από τον Πραστό .
2. Γεωργάκης Παπαδόπουλος, γιατρός, από τον Πραστό.
3. Ιωάννης Κων/νου Πολίτης, ναυτικός, από τον Πραστό.
4. Γεωργάκης Μπουγάς, έμπορος, από τον Πραστό.
5. Κυριακός, ιερέας, από τον Πραστό.
6. Κώνστας Χατζή-Παναγιώτου Πολίτης από τον Πραστό
7. Γιάννης Καψαμπέλης, πραγματευτής, από την Καστάνιτσα.
8. Γιαννούλης Καραμάνος, πρόκριτος Πραστού
9. Νικόλαος Παλλαδάς, προεστός Καστάνιτσας
10. Ιωάννης Πέτρου, από το Λεωνίδιο
11. Ιωάννης Πετρουνάκης από το Λεωνίδιο. 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
• Ιστορικά Τσακωνιάς και Λεωνιδίου, Θάνου Βαγενά, εκδ. Δαπάναις του Δήμου Λεωνιδίου, Αθήναι, 1971.
• Χρονικά των Τσακώνων, τόμος ΣΤ`(σελ. 73-74)
• Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη, Βασίλη Σφυρόερα ΟΕΔΒ σελ. 125-126
• Ιστορία Νεότερη και Σύγχρονη, Βασίλη Κρεμμυδά ΟΕΔΒ, τεύχος Β`, σελ.7

Πηγή:
ΣΩΤΗΡΙΑ ΤΣΑΓΓΟΥΡΗ-ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΟΝΤΟΛΕΩΝ
Διαγωνισμός "Οι Νέοι στην Αρκαδία των Νέων Καιρών",


Author Name

Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

Από το Blogger.