16η Μαρτίου 25η Μαρτίου 28η Οκτωβρίου Α.Ε.Μαρίου Α.Ε.Σ. Κυνουρίας Α.Ο.Σ.Λ Α.Σ. TKD Λεωνιδίου Α.Σ."Αρκάς" Α.Σ.Λεωνιδίου Α.Τ.Λεωνιδίου Αβραντίνης Αγ.Βασίλειος Αγγελίες Άγιος Βασίλειος Αγρότες Αγροτικός Συνεταιρισμός Αγώνες δρόμου Αγωνιστική Συνεργασία ΑΔΜΗΕ ΑΕΠΙ Αθλητικά Αιμοδοσία Αλιεία Άλλα αθλήματα ΑΜΕΑ Αμπελουργοί Αμυγδαλιά Ανακοινώσεις Αναπτυξιακή Πάρνωνα Ανέλιξη Ανεξάρτητοι Έλληνες Άνεργοι Ανοιχτή συνέλευση ΑΝΤΑΡΣΥΑ Αντένα Αντιφασίστες Αξίζει να δείτε Άξιον Εστί απάτες απεργία Απογραφή 2011 Αποζημιώσεις Απόκριες Απόλλων Τυρού άποροι Αποστολόπουλος Απόψεις Απρόβλεπτα Άργος Αργυράκη Άρθρα Αρκαδία Αρκαδικό Πανόραμα Αρκαδικός Άρση βαρών Αρχαιολογία Αρχείο Τσακωνιάς Αρχιτέκτονες Αστεία Αστέρας Τρίπολης Άστρος Αστυνομία Ασφαλιστικά ταμεία ΑΤΕ ατύχημα Αυτοκίνητο αφιέρωμα Βαλασόπουλος Βασκίνα Βέμμος Βενιζέλος Βιβλίο Βίντεο Βιογραφικό Βιτζηλαίου Βλάβες Βλάσης Βλησιδιά Βουδούρης Γ.Ε.Φ. Γ.Σ.Τυρού Γενική Συνέλευση Γεύσεις Ελλήνων εκλεκτές Γεωργοί γηροκομείο Γιαννακόπουλος Γιαννακούρας Γιαννούσης Γιορτή Κρασιού γιορτή μελιού Γιορτή μελιτζάνας Γιορτή του Ψαρά Γλυππία γλυπτική Γνώμες Γόντικας Γυμνάσιο Γυναίκα Δ.Ε.Τυρού Δ.Ο.Υ. Δαλιάνης δανειολήπτες Δασαρχείο ΔΕΔΔΗΕ Δέδε ΔΕΗ ΔΕΚΟ Δελτία τύπου ΔΗ.ΣΥ. ΔΗΚΕΝΚ Δημ.Ραδιόφωνο Τρίπολης ΔΗΜΑΡ Δημοπρασία Δήμος Β.Κυνουρίας Δήμος Γορτυνίας Δήμος Λεωνιδίου Δήμος Ν.Κυνουρίας Δήμος Νότιας Κυνουρίας Δήμος Τυρού Δημοσκόπηση Δημοτικό Συμβούλιο Δημοτικό Σχολείο δημοψήφισμα Δια Βίου Μάθηση Διαγωνισμός Διαδίκτυο δίαθλο διακοπή ρεύματος Διαμαρτυρία Διαμονή Διανομή τροφίμων διασκέδαση Διατροφή Δικαιοσύνη Δράκος Δράσεις Κυνουρίας Δράση Δρίτσας Δυνατή Πελοπόννησος δυστύχημα δωρεά ΕΕΣΠΟΦ εθελοντισμός Εθνική Ελλάδας Εθνική Συσπείρωση Εθνική Τράπεζα ει Ειδήσεις Ειδικό Σχολείο Εκδηλώσεις Εκδρομή Έκθεση Έκθεση Φωτογραφίας Εκκλησία Εκλογες Εκλογές Εκπαίδευση Εκτελεστική επιτροπή ελαιοπαραγωγοί ΕΛΓΑ Ελιά Ελλάδα ΕΛΜΕ ΕΛΤΑ Εμβολιασμοί Εμπορικός σύλλογος Ενδιαφέρουν Ενέργεια Ενίσχυση Επιχειρήσεων Ένωση Ξενοδόχων ΕΟΜΜΕΧ ΕΟΠΥΥ ΕΠΑΛ επέτειοι επιδόματα Επιδοτήσεις Επικαιρότητα Επιμελητήριο Αρκαδίας Επιστολές Επιτροπή Παιδείας Επιχειρηματικότητα ΕΠΟ ΕΠΣ.Αρκαδίας ΕΠΣΑ Έργα Εργασία Εργαστήριο Εργατικό κέντρο ΕΡΤ ΕΣΗΕΑ ΕΣΠΑ Εύη Τατούλη Ευθυμογράφημα Ευχές ΕΦΕΤ Ζαρίτσι Ζαχαριάς ζωγραφική Ζώταλης Ηλιοπούλου ημερίδα Θέατρο θέατρο σκιών Θεοδωράκη θεοδωράκης Θεοφάνεια θηροφύλακες Ι.Μ.Αγίου Νικολάου Καρυάς Ι.Μ.Αγίου Νικολάου Σύντζας Ι.Μ.Ελώνης ΙΕΚ ΙΚΑ ΙΚΑ. Ισοπολιτεία Ιστορικά Κ.Ε.Δ.Ε Κ.Ε.Ε. Κ.Ε.Π. Κ.Ε.Φ. καιρός Καλαθά Καλλικράτης Καρβελάς Καρδαράς καταγγελίες Καταδυτικό πάρκο κατηγορία κατοικίδια Καύσιμα ΚΕΚ Κέντρο Πληροφόρησης Κέντρο Υγείας ΚΙ.ΔΗ.ΣΟ. Κίνηση ΚΚΕ Κλειστό Γυμναστήριο ΚΝΕ Κοινωνία Κοινωνικά Κοινωφελής Επιχείρηση κολύμβηση Κοντοζαμάνης Κοσμάς Κόσμος Κοτρώτσος Κουκλοθέατρο Κουνουπιά Κουτρούκης ΚΠΝΝΑ Κρυονέρι ΚΤΕΛ Κτηματική Υπηρεσία Κτηματολόγιο κτηνοτρόφοι κυκλοφοριακό Κυνηγετικός Σύλλογος Κυνηγοί Κυνουρία Κύπρος Κωνσταντινόπουλος Λαϊκή αγορά Λαϊκή Ενότητα Λαική συσπείρωση Λαϊκή συσπείρωση Λάκκος Λάκος Λακωνία Λαλουδάκης Λαογραφία ΛΑΟΣ λαχειοφόρος Λειβαδά Λειβάδι Λεκκός Λεωνίδιο Λιβάδι Λιμάνι Λιμενικό Σώμα Λιμενικό Ταμείο λογιστές Λύκειο Λυκουρέντζος Λυμπεροπούλου Λυσίκατος μαγειρική Μανδρώνης Μάνος Μανώλης Μαρί Μαρνέρης Μελισσοκόμοι Μελιτζάzz Μητέρα Μηχανικοί Μιχελάκης μνημόσυνο Μορφωτικός Σύλλογος Μοτοπαρέα Μοτοσικλέτα μουσεία μουσική Μπακούρης Μπαμπαδήμας Μπάσκετ Μπερτζελέτος Μπιρσίμ ν Ναρκωτικά Νατάσα Πετρούλια Ναυτικοί ΝΔ Νέα Γρίπη Νέα Πελοπόννησος Νεολαία ΠΑΣΟΚ νηπιαγωγείο Νικολάκου Νομαρχία Αρκαδίας Νότια Κυνουρία Ξενοδόχοι Ο άλλος δρόμος Ο τόπος μας Ο.Τ.Ε. ΟΑΕΔ ΟΑΕΕ ΟΓΑ Οδηγίες Οικοδόμοι Οικολόγοι Οικονομία Οικονομική επιτροπή Οινοπαραγωγοί ΟΚΕ Ολυμπιακός Λεωνιδίου ομιλία Ομογένεια Ομοσπονδία TKD ITF ΟΝΝΕΔ ΟΠΕΚΕΠΕ Όραμα-Γνώση-Πρόοδος Ορειβασία ΟΤΑ Ουράνης Π.Ο.Ε. Παγώνης ΠΑΖΛ Παιδί Παιδίατρος Παιδική Χαρά Παιδική Χορωδία παιδικός σταθμός παλαίμαχοι Παλαιοχώρι ΠΑΜΕ Παναγιωτόπουλος Παναρκαδική ομοσπονδία Παναρκαδικό Νοσοκομείο Πανελλήνιες Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου πανηγύρια Παπαδημητρόπουλος Παπαηλιού Παπαθανασόπουλος Παπαμιχαήλ Παπανδρέου Παραλία Τυρού Παραλίες παράξενα Παρθενώνας Πάρνωνας Παρουσίαση ΠΑΣΟΚ Πάσχα Πατσαρίνος Πάχος Πεζοπόροι Τυρού Πελετά Πελοποννησιακή Ένωση Πελοπόννησος Πελοπόννησος Οικολογική Πελοπόννησος Πρώτα Πέρα Μέλανα Περιβάλλον Περιοδικό Περιφέρεια Πελοποννήσου Πηγάδι Πλάκα Πλατανάκι πο Ποδήλατο Ποδόσφαιρο Ποίηση Πολεμική Αεροπορία Πολιτικά Πολιτική προστασία Πολιτισμός Πολιτιστικός Σύλλογος πολύτεκνοι Ποτάμι Πούλιθρα Πραγματευτή Πρασιές Πραστός προκηρύξεις Πρόσωπα Πυργούδι Πυροσβεστική ραδιόφωνο Ρέππας ρετρό Ρολόι Σαλάκος Σαμαράς Σαμπατική ΣΑΟΟ Σαπουνακέϊκα Σαραντάρης σεισμός σεμινάριο ΣΕΤΕ Σιδηρόδρομος Σινεμά Σιώρας Σπηλαιολόγοι Στατιστική Υπηρεσία ΣτΕ Στίβος στρατολογία Σύλλογος "Αγ.Απόστολοι" Σύλλογος "Αθηνά" Σύλλογος "Απόλλων" Σύλλογος "Λεωνίδιον" σύλλογος Βασκινιωτών Σύλλογος γονέων Σύλλογος Δαφνώνας Συμπολιτεία Συναυλία Συνέδριο συνέντευξη συνταγές Συνταξιούχοι ΣΥΡΙΖΑ. σχόλια Σωματείο Γυναικών Τ.Ε.Ε. ΤΑΞΙ Τατούλης τέλη τέννις Τέχνη Τεχνικό Πρόγραμμα Τεχνολογία Τηγάνι τηλεόραση τοξοβολία Τοπικά Τοπικό Αρχείο Τουρισμός Τράπεζα Πειραιώς τράπεζες Τρίαθλο Τριανταφύλλου Τρίτεκνοι Τροχαίο Τροχάνη Τσακωνιά Τσακώνικη διάλεκτος τσακώνικη μελιτζάνα Τσακώνικη υφαντική Τσακώνικος Συνεταιρισμός Τσακώνικος Συνεταιρισμός Γυναικών Τσακώνικος Χορός Τσέρφο Τσιγκούνης Τσικνοπέμπτη Τσιλιβής Τσιτάλια ΤΣΜΕΔΕ Τυρός Υγεία ΥΠΕΣ Υποθηκοφυλακείο Υποτροφίες Υπουργείο Πολιτισμού Φ.Ο.Σ.Λ. Φάμπρικα Πολιτισμού Φαρμακοποιοί Φεστιβάλ Φεστιβάλ αναρρίχησης Φεστιβάλ Μελιτζάνας Φιλαρμονική φιλόζωοι Φίλοι Εθνικής Ελλάδος Φορέας Διαχείρισης Οικολογικού Πάρκου Φορείς φορολογία Φορολογικά Φόρος ακινήτων Φωκιανό Φωτογραφία Φωτογραφίες ΧΑΔΑ Χαμόγελο του παιδιού Χάρτες Χείλαρης χιούμορ Χορευτικό συγκρότημα Χορευτικός Όμιλος χοροεσπερίδα Χορός Χορωδία Χουζούρης Χούνη Χριστούγεννα Χρονογράφημα Χρυσή Αυγή ψάρεμα Ψαρολόγος ψήφισμα Ψυχολογία Ωδείο ώρα Beach Soccer Beach Tennis Beach Volley Events Facebook I Love GR Leader Photo Gallery Pizza Rally Taekwon Do Taxisnet TKD WTF Toolbar Video WWF

Γρούσσα νάμου είνι τα Τσακώνικα

Καούρ εκάνατε τον Αγιελίδη! Έτσι μας καλωσορίζουν οι ντόπιοι, καθώς μπαίνουμε στο Λεωνίδιο, μια από τις κωμοπόλεις της Τσακωνιάς, η οποία εκτείνεται στη νότια Κυνουρία του νομού Αρκαδίας στην Πελοπόννησο: από το Λεωνίδιο στον νότο μέχρι τον Άγιο Ανδρέα στον βορρά και την Καστάνιτσα δυτικά· εδώ που μιλιέται η τσακώνικη διάλεκτος, μια λιγότερο γνωστή διάλεκτος της ελληνικής γλώσσας.
Εδώ συναντάμε Τσάκωνες με μεράκι για τη γλωσσική τους παράδοση και μαθαίνουμε για το αξιόλογο εγχείρημά τους εδώ και χρόνια να κρατήσουν ζωντανή την ξεχωριστή γλωσσική τους ποικιλία.
     
Λίγα λόγια για την τσακώνικη διάλεκτο

Τα τσακώνικα είναι ο μοναδικός απευθείας απόγονος της αρχαίας δωρικής διαλέκτου, η οποία μιλιόταν στην αρχαία Σπάρτη και στην ευρύτερη περιοχή της Λακωνίας. Τον 4ο αιώνα π.Χ. αρχίζει η πτώση των αρχαίων πόλεων–κρατών και ο ελλαδικός χώρος ενοποιείται υπό τον Μέγα Αλέξανδρο με αποτέλεσμα την εξάπλωση της αττικής διαλέκτου και την παρακμή των υπόλοιπων αρχαίων διαλέκτων, συμπεριλαμβανομένης της δωρικής.
Ωστόσο, στη γεωγραφικά δυσπρόσιτη και απομονωμένη Τσακωνιά η τοπική γλωσσική ποικιλία έμεινε σχεδόν ανέπαφη από τις μεταβολές που συνέβησαν έκτοτε στο υπόλοιπο σώμα της ελληνικής γλώσσας και εξελίχθηκε δεχόμενη επιρροές κυρίως από την αρχαία δωρική. Γι’ αυτό και σήμερα παρουσιάζει μεγάλες διαφορές από την κοινή νεοελληνική, αλλά και τις υπόλοιπες ελληνικές διαλέκτους, σε σημείο που να μη γίνεται κατανοητή από τους μη φυσικούς ομιλητές της.
Χαρακτηριστικά αρχαία δωρικά στοιχεία που διατηρεί η σύγχρονη τσακώνικη είναι το φωνήεν [a] από το δωρικό [aa] σε θέσεις όπου η αρχαία αττική είχε [ee] (γραφόταν με η)-γνωστό μας από το ρητό «ἢ τὰν ἢ ἐπὶ τᾶς»-το οποίο επεκτείνει και σε νεότερες λέξεις, η τροπή του [th] (γραφόταν με θ) σε [s], αλλά και η αρχαιοελληνική προφορά του υ ως [u]. Για παράδειγμα, προφέρουν ταν τζουρακά (την Κυριακή), α γούνα (η γούνα), α τζουρά (η κυρά) και α σάτη (η κόρη) από το αρχαιοελληνικό θυγάτηρ.
Κατά τον 20ό αιώνα η διευκόλυνση της πρόσβασης στην Τσακωνιά έφερε τη διάλεκτο σε επαφή και με την κοινή νεοελληνική και με ξένες γλώσσες. Όπως συνήθως συμβαίνει-αυτό το βλέπουμε και σε σχέση με την κυπριακή ελληνική διάλεκτο-η κυριαρχία της κοινής νεοελληνικής στον δημόσιο βίο και στην εκπαίδευση οδηγεί στη σταδιακή υποχώρηση της διαλέκτου και τροφοδοτεί τις αρνητικές στάσεις απέναντι στη διάλεκτο από τους ίδιους τους ομιλητές της, δηλαδή το να την αντιμετωπίζουν σαν μια κατώτερη ποικιλία.
Σήμερα τα τσακώνικα μιλιούνται κυρίως στο σπίτι και θεωρούνται «η γλώσσα των γεωργών και των κτηνοτρόφων». Σύμφωνα με τον Άτλαντα των Υπό Εξαφάνιση Γλωσσών του Κόσμου της UNESCO η τσακώνικη έχοντας μόνο 300 φυσικούς ομιλητές είναι μια άκρως απειλούμενη γλώσσα· ωστόσο, καταμετρήσεις ντόπιων δίνουν τον πολύ μεγαλύτερο αριθμό των 1.500–2.000 ομιλητών.
     
Οι γλωσσικές δράσεις του προγράμματος

Εδώ και χρόνια η θέληση μερικών Τσακώνων να ενθαρρύνουν την αναβίωση της διαλέκτου τους μέσω της καταγραφής και της περαιτέρω γλωσσολογικής περιγραφής και τυποποίησής της έχει γεννήσει το πρόγραμμα «Γρούσσα νάμου είνι τα Τσακώνικα» («Η γλώσσα μας είναι τα Τσακώνικα»). Με επικεφαλής τον δραστήριο διευθυντή του δημοτικού σχολείου του Λεωνιδίου, Παναγιώτη Τσαγγούρη, οι μαθητές του από το 2004 μέχρι το 2006 ψηφιοποίησαν το λεξικό της τσακώνικης διαλέκτου του Michael Deffner (γραμμένο το 1923).
Τα επόμενα χρόνια, νέοι μαθητές επιδόθηκαν στη μαγνητοφώνηση ηχητικού υλικού του τσακώνικου λόγου από μεγαλύτερους σε ηλικία ομιλητές με σκοπό τη συμπλήρωση του υπάρχοντος λεξικού. Είχαν λοιπόν την ευκαιρία να γνωρίσουν την ερευνητική διαδικασία, αλλά και να ενισχύσουν τους δεσμούς τους με τη γλώσσα των παππούδων τους.
Σήμερα με ένα κλικ στο apps-dim-leonid.ark.sch.gr εμφανίζεται στην οθόνη μας το πρώτο διαδικτυακό λεξικό της τσακώνικης διαλέκτου. Στην τρέχουσα έκδοσή του περιλαμβάνει 4.650 λήμματα, για τα οποία δίνεται η σημασία στη νεοελληνική, παραδείγματα χρήσης και αυθεντικά ηχητικά αρχεία με την προφορά των λέξεων. Το λημματολόγιο ενημερώνεται συνεχώς με νέες λέξεις από τη σύγχρονη τσακώνικη και προγραμματίζεται εμπλουτισμός των πληροφοριών που παρέχουν τα λήμματα. Απώτερος στόχος είναι η εξέλιξη του λεξικού και του ηχητικού υλικού σε μια ηλεκτρονική βάση δεδομένων για διδακτική και ερευνητική χρήση.
Όλη αυτή η προσπάθεια στηρίχτηκε εξ ολοκλήρου σε ιδιωτική χρηματοδότηση από τις εισφορές των ντόπιων και από χορηγία του Ιδρύματος Ι. Σ. Λάτση στο πλαίσιο του προγράμματος «Μαθαίνουμε παρέα». Όμως, το μεράκι των ντόπιων και η επιστημονική υποστήριξη από ειδικούς γλωσσολόγους, όπως τον Ρώσο καθηγητή γλωσσολογίας του Πανεπιστημίου της Αγίας Πετρούπολης, δρα Maxim Kisilier, ο οποίος έχει δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την τσακώνικη διάλεκτο από το 2010, εμψυχώνουν το εγχείρημα. Παράλληλες δράσεις του προγράμματος αποτελούν τα εβδομαδιαία μαθήματα τσακώνικης διαλέκτου για μαθητές δημοτικού σχολείου.
Πολύτιμη στήριξη στο πρόγραμμα αυτό παρέχει επίσης το Αρχείο της Τσακωνιάς, το σωματείο που από το 1954 δραστηριοποιείται στη διάσωση της πολιτιστικής κληρονομιάς (ιστορικής, γλωσσικής, λαογραφικής) των Τσακώνων μέσω εκδόσεων και εκδηλώσεων. Στο ίδιο πλαίσιο διοργανώνεται στις 9–11 Σεπτεμβρίου 2016 το 8ο Τσακώνικο Συνέδριο, στο οποίο θα συζητηθούν μεταξύ άλλων και γλωσσικά θέματα, όπως η ανάπτυξη του σώματος κειμένων της τσακώνικης διαλέκτου και ο ρόλος της διαλέκτου στην προσχολική αγωγή και στη γλωσσική ανάπτυξη του παιδιού.

Βενέδικτος Βασιλείου, M.Sc.
vassileiou@cbs.mpg.de
Γλωσσολόγος, υποψήφιος διδάκτορας Νευρογλωσσολογίας
Max Planck Institute for Human Cognitive and Brain Sciences,
Τμήμα Νευροψυχολογίας,
Λειψία, Γερμανία

Πηγή:sigmalive.com

Δημοσίευση σχολίου

[disqus][facebook]

Author Name

Φόρμα επικοινωνίας

Όνομα

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο *

Μήνυμα *

Από το Blogger.